باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف (کتاب)

الطرائف فی معرفة مذهب الطوائف
کتاب الطرائف.jpg
اطلاعات کتاب
نویسنده: سید بن طاووس
موضوع: کلام
زبان: عربی
اطلاعات نشر
ناشر: خیام
تاریخ نشر: ۱۴۰۰ق

اَلطَّرائف فی مَعْرِفَةِ مَذاهِبِ الطَّوائف اثری کلامی حدیثی از سید علی بن طاووس حسینی حلی (متوفی ۶۶۴ق) در اثبات امامت ائمه(ع) و حقانیت مذهب شیعه اثنا عشری و رد مخالفان آنهاست. او مواضع اهل تسنن در مباحث خلافت و ولایت را به نقد کشیده و حقانیت تشیع دوازده امامی را اثبات می‌کند. مؤلف در این کتاب، اسمی از خود نیاورده و از نام مستعار استفاده کرده است؛ از این رو برخی در انتساب آن به ابن طاووس تردید کرده‌اند. نویسنده در این اثر از کتاب‌های غیرشیعی بهره برده و به استدلال‌های اهل سنت پاسخ می‌دهد. این کتاب به فارسی نیز ترجمه شده است.

محتویات

درباره مؤلف

نوشتار اصلی: سید بن طاووس

سید رضی الدین، علی بن موسی بن جعفر بن طاووس، از نوادگان امام حسن مجتبی(ع) و امام سجاد(ع) در روز ۱۵ محرم سال ۵۸۹ هجری در شهر حله به دنیا آمد. ابتدای تحصیلات سید ابن طاووس در شهر حله بود که از محضر پدر و جد خود، ورام بن ابی فراس، علوم مقدماتی را آموخت. او که از محضر اساتید حله استفاده کافی و لازم را برده بود برای استفاده از علما به شهرهای دیگر سفر کرد و نزد بزرگان عصر خویش به کسب علم و ادب و معنویت پرداخت و شاگردان فراوانی تربیت کرد.
سید علی بن طاووس در سال ۶۶۴ هجری در سن ۷۵ سالگی و در شهر بغداد وفات نمود. بدن شریفش را به نجف اشرف منتقل نموده و در حرم امیرالمؤمنین(ع) به خاک سپردند.

انتساب کتاب

از ابتدا تا انتهای کتاب هیچ کلامی که انتساب کتاب را به سید ابن طاووس اثبات کند وجود ندارد؛ بلکه با نام فردی به نام «عبد المحمود بن داود» سخن می‌گوید که از اهل ذمه بوده و با طوائف و مذاهب مسلمانان آشنایی داشته است. با این حال هیچ‌کس تردیدی ندارد در اینکه کتاب طرائف، تألیف سید ابن طاووس است.

شیخ حر عاملی تردیدی ندارد که استفاده از اسم مستعار برای تقیه بوده است؛ زیرا او بیشتر در همان شهر خلفای اسلامی به سر می‌برده است. سید در اجازات خود کتاب طرائف را از تألیفات خود دانسته و در کشف المحجة به فرزند خود سفارش می‌کند کتاب طرائف را که در آن حق و باطل را از هم جدا کرده مطالعه کند. او در کتاب اقبال و سعد السعود نیز به انتساب کتاب به خود تصریح نموده است.

بنابراین انتساب کتاب به سید ابن طاووس امری مسلّم است، خصوصا که شهید ثانی هم در حاشیه نسخه خطی کتاب، آن را تألیف سید ابن طاووس دانسته است. شهید ثانی می‌گوید:

این اسم بدین معناست که هر کسی عبد خدای محمود است و داوود در اینجا مقصود داوود بن حسن یکی از اجداد ابن طاووس و نوه حسن بن علی برادر رضاعی امام صادق(ع) بوده است.[۱]

روش مؤلف

سید در این کتاب، خود را یک انسان تازه مسلمان فرض کرده که بعد از مسلمان شدن، اختلافاتی بین مسلمانان دیده و فرقه‌های متعدد مشاهده کرده است؛ لذا تصمیم به جستجو و تفحص در منابع دینی می‌گیرد تا حقیقت امر بر او روشن شود. او در همان ابتدا تصریح می‌کند که چون شیعیان متهم به غلو و کفر هستند تنها از کتب اهل سنت استفاده خواهد کرد.

بعد از تلاش فراوان می‌بیند که یکی از این فرقه‌ها که شیعه نامیده می‌شود موافق عقل و قرآن کریم و اخبار وارده در کتب فرقه‎های مختلف است و تضاد و تناقض فرقه‌های دیگر در آن نیست و بدین شکل خود را در سلک شیعیان دوازده امامی قرار می‌دهد.

مؤلف در کتاب طرائف، همان‌طور که در ابتدای آن تصریح کرده، تنها از کتب غیر شیعی استدلال‌های خود را آورده و به وسیله جدال احسن، مخالفان شیعه را محکوم کرده و با کلام خودشان حجت را بر آنها تمام کرده است.[۲]

ترتیب مطالب

هدف سید ابن طاووس در کتاب طرائف اثبات شیعه و ولایت امیرالمؤمنین و رد مخالفان شیعه بوده و طرف سخن او غیرمسلمانان نیستند، لذا مباحث کتاب را اینگونه طرح کرده است:

  1. ابتدای کتاب روایات پیامبر(ص) در شأن و منزلت علی بن ابی‌طالب است و هیچ سخنی از اثبات وجود خدا، توحید، نبوت و معاد به میان نیاورده است. سید کتاب را بر اساس سیر آیات و روایات وارده در شأن علی(ع) تنظیم کرده است.
  2. کمتر از نصف کتاب، اختصاص به اختلافات خلفا و کسانی مانند عایشه با اهل بیت دارد و شواهد مخالفتهای آنان با صریح قرآن و سنت نبوی را ذکر نموده است.
  3. جلد دوم کتاب درباره اثبات عدم صلاحیت خلفای سه‌گانه است. البته مباحثی هم در روش تعیین خلیفه و صلاحیت نداشتن مردم برای انتخاب خلیفه الهی دارد.
  4. پس از آن سخن از معاویه و مخالفت‌های او با متن اسلام و دین به میان آمده و از ادعاهای اهل سنت در مورد فضایل او جواب داده شده است.
  5. در بخش پایانی کتاب نیز بعضی از روایات اهل سنت و کارهای مخالف دین آن‌ها بیان شده است.[۳]
ترجمه الطرائف

مخالفت سنیان

دامنه مخالفتی که طرائف را در میان حلقه‌های سنی به وجود آورد، می‌توان از نقلی که درباره محمد بن ابی‌بکر ابی‌القاسم همدانی -عالم سنی که به تشیع امامی گروید- معین کرد. وی نسخه‌ای از طرائف را آماده کرد و زمانی که این نسخه در دمشق کشف شد آن‌را تالیف خود محمد بن ابی بکر دانستند و نزد قاضی تقی الدین سُبکی بردند و حکم به دفاع از دین یهود و ادیان دیگر و بر ضد اسلام کردند. از این رو قاضی تقی الدین سبکی با مشاهده آن، کتاب را پاره کرد و با آب شست. دست‌نوشته‌ای هم از یک فرد ناشناس در رد کتاب به نام النکت و اللطائف فی نقض کتاب الطرائف وجود دارد.[۴]

ترجمه‌ها

پانویس

  1. کلبرگ، کتابخانه ابن طاووس، ۱۳۷۱ ش، ص۹۸ و ۹۹.
  2. کتابخانه دیجیتال نور.
  3. کتابخانه دیجیتال نور.
  4. کلبرگ، کتابخانه ابن طاووس، ۱۳۷۱ ش، ص۱۰۱ و ۱۰۲.
  5. کلبرگ، کتابخانه ابن طاووس، ۱۳۷۱ ش، ص۱۰۲.

منابع

  • کلبرگ، اتان، کتابخانه ابن طاووس، ترجمه سید علی قرائی و رسول جعفریان، کتابخانه آیت‌الله مرعشی، ۱۳۷۱ ش.
  • ابن طاووس، علی بن موسی، الطرائف، قم، خیام، ۱۴۰۰ق.
  • ابن طاووس، علی بن موسی، الطرائف، ترجمه داوود الهامی، قم، نوید اسلام، ۱۳۷۴ ش.
  • کتاب شناخت سیره معصومان، مرکز تحقیقات کامپیوتری علوم اسلامی نور.


پیوند به بیرون