باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

اصحاب سَبْت گروهی از بنی‌اسرائیل بودند که بنا به آیات قرآن به خاطر نافرمانی خدا و صید ماهی در روز شنبه، به عذاب الهی گرفتار شدند. بیشتر روایات ماجرای اصحاب سبت را در زمان حضرت داوود و در شهر ایله دانسته‌اند.

محتویات

نامگذاری

سَبت در لغت به معنای دست کشیدن از کار و استراحت کردن است[۱] این واژه نزد عبرانیان به معنای روز شنبه نیز به کار می‌رفته است.[۲] سبت از روزهای مذهبی یهود است و نزد آنان قداست ویژه‌ای دارد. در عهد عتیق و تلمود، انجام کارهای غیر عبادی همچون تجارت، صید ماهی و پرندگان در این روز ممنوع شده است.[۳]

بنا بر برخی روایات، خدا به وسیله حضرت موسی، از یهود خواسته بود روز جمعه را بزرگ دارند و در آن کارهای غیرعبادی انجام ندهند؛ اما یهودیان شنبه را برتر دانستند. خداوند شکار در روز شنبه را بر آنان حرام کرد.[۴] گروهی از بنی‌اسرائیل، در روز شنبه به صید ماهی پرداختند و بر اثر عذاب الهی به بوزینه تبدیل شدند.[۵] قرآن از این گروه، به «اصحاب سبت» یاد کرده است.[۶]

ماجرا

بر پایه روایات تفسیری، قومی در کنار دریا می‌زیستند. از جانب خدا به آنان فرمان رسید که از صید و خوردن ماهی در روز شنبه خودداری کنند. آنان مدتی به فرمان خدا گردن نهادند[۷] ماهیان به خواست خدا در روزهای شنبه به روی آب می‌آمدند و آن قوم را وسوسه می‌کردند اما روزهای دیگر به اعماق دریا می‌رفتند و به راحتی در دسترس نبودند.[۸] گروهی از آنان حیله‌ای اندیشیدند و در ساحل دریا گودال‌هایی کندند تا در روزهای شنبه با امواج دریا ماهیان به این گودال‌ها داخل شوند و در روزهای یک‌شنبه آنها را صید کنند.[۹] طبق برخی دیگر از نقل‌ها، آنان در روزهای شنبه ماهی صید می‌کردند و در روزهای دیگر آنها را می‌خورند؛ گویا می‌گفتند ما از خوردن ماهی در روز شنبه نهی شده‌ایم نه از صید آن.[۱۰] قومشان در برابر آنها دو دسته شدند گروهی عکس‌العملی از خود نشان ندادند و گروهی دیگر آنان را از انجام این کار نهی کردند؛[۱۱] اما آنان توجهی نکردند و به کار خود ادامه دادند. کسانی که آنها را از این کار نهی می‌کردند چون می‌دانستند این گروه به عذاب الهی گرفتار می‌شوند، از آنان کناره‌گیری کردند.

مسخ اصحاب سبت

نوشتار اصلی: مسخ

در نهایت اصحاب سبت به عذاب الهی دچار شده و مسخ شدند: «ما به آنها گفتيم: به صورت بوزينه‏‌هایی طردشده در آييد!»[۱۲] بنا بر برخی روایات، این گروه مسخ شده پس از ۳ روز هلاک شدند.[۱۳]

برخی از مفسران با استناد به برخی از آیات مربوط به اصحاب سبت،[۱۴] گفته‌اند تنها افرادی که نهی از منکر می‌کردند نجات یافتند؛ اما دو گروه دیگر(خطاکاران و ساکتین) گرفتار عذاب الهی شدند.[۱۵]

تمثیل یا واقعیت داشتن مسخ
از تعداد محدودی از مفسران همچون مجاهد و محمد عبده نقل شده که مسخ اصحاب سبت، یک تمثیل بوده و تنها قلب‌ آن‌ها مسخ شده است. و مسخ ظاهری و جسمانی را رد کرده‌اند.[۱۶] این اعتقاد مورد انتقاد بسیاری از مفسران قرار گرفته است: طبرسی این دیدگاه را بر خلاف ظاهر آیات و نظر بیشتر مفسران دانسته است.[۱۷]

مکان و زمان

بنا بر آیات قرآن، اصحاب سبت در کنار دریا زندگی می‌کردند.[۱۸] برخی مکان آنها را شهر «ایله» دانسته‌اند[۱۹] در روایتی از امام باقر(ع) نیز شهر اصحاب سبت، ایله معرفی شده است.[۲۰] به گفته علامه طباطبایی از شهرهای مدین و طبریه نیز به عنوان مکان زندگی اصحاب سبت یاد شده است.[۲۱]

بیشتر روایات، داستان اصحاب سبت را در زمان حضرت داوود دانسته‌اند.[۲۲]


پانویس

  1. Jeffery ،The Foreign Vocabulary of the Qur p، ۱۹۸۳م، ص۱۶۱ بنقل از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۹، ص۱۳۵(مدخل اصحاب سبت).
  2. مشکور، فرهنگ تطبیقی عربی با زبان‌های سامی و ایرانی، ۱۳۵۷ش، ج۱، ص۳۵۲ بنقل از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۹، ص۱۳۵(مدخل اصحاب سبت).
  3. کتاب مقدس، سفر خروج، ۲۰: ۹-۱۰؛ سفر لاویان، ۲۳: ۱-۳؛ سفر تثنیه، ۵: ۱۲-۱۵؛ ر. ک. تلمود، ۱۰۶p به بعد، به نقل از دایرة المعارف بزرگ اسلامی، ج۹، ص۱۳۵(مدخل اصحاب سبت).
  4. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۴۹.
  5. قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۲۴۴.
  6. سوره نساء، آیه۴۷.
  7. تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۲۶۸-۲۶۹.
  8. سوره اعراف، آیه ۱۶۳.
  9. تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۲۶۸-۲۶۹.
  10. قمی، تفسیر القمی، ۱۴۰۴ق، ج۱، ص۲۴۴-۲۴۵.
  11. مجلسی، بحارالانوار، ۱۴۰۳ق، ج۱۴، ص۵۴.
  12. سوره بقره،‌ آیه۶۵.
  13. تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۲۷۹.
  14. سوره اعراف، آیه ۱۶۵.
  15. ر. ک. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص۲۶۸-۲۶۹.
  16. مغنيه محمد جواد، تفسير الكاشف، ۱۴۲۴ق، ج۱، ص۱۲۱.
  17. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۲۶۴.
  18. سوره اعراف، آیه ۱۶۳.
  19. فخررازی، مفاتیح الغیب، ج۱۲، ص۴۱۲.
  20. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۱، ص۲۶۶.
  21. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۸، ص۳۰۳.
  22. فخررازی، مفاتیح الغیب، ۱۴۲۰ق، ج۱۲، ص۴۱۲.

منابع

  • تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، قم، مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۴۰۹ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۱۷ق.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • فخررازی، محمد بن عمر، مفاتیح الغیب، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۲۰ق.
  • قمی، علی بن ابراهیم، تفسیر القمی، تصحیح: طیب موسوی جزائری، قم، دارالکتاب، ۱۴۰۴ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار، بیروت، داراحیاء التراث العربی، ۱۴۰۳ق.
  • مشکور، محمدجواد، فرهنگ تطبیقی عربی با زبان‌های سامی و ایرانی، تهران، ۱۳۵۷ش.
  • ‌ مغنيه، محمد جواد، تفسير الكاشف، تهران، دارالکتب الاسلامیه،‌۱۴۲۴ق.
  • Jeffery, A., The Foreign Vocabulary of the Qur p ? n, Baroda,۱۹۸۳.

پیوند به بیرون