اسماعیل بن محمد حسین مازندرانی

اطلاعات فردی
نام کامل: ملااسماعیل‌بن محمدحسین مازندرانی
لقب: خواجویی
تاریخ تولد: ۱۱۰۰ق
زادگاه: مازندران
استادان: فاضل هندی و ملا محمد تنکابنی
شاگردان: ملا مهدی نراقی، آقا محمد بیدآبادی، میرزا ابوالقاسم مدرس خاتون‌ آبادی، ملا محراب گیلانی
تألیفات: الرسائل الاعتقادیة، ثمرة الفؤاد فی‌ نبذ من مسائل المعاد، ابطال الزمان الموهوم، مفتاح الفلاح و مصباح النجاح فی شرح دعاءالصباح، رسالة فی‌ الغناء

ملا اسماعیل‌ بن محمدحسین مازندرانی، طبری‌الاصل مشهور به خواجویی، حکیم، فقیه و متکلم شیعی قرن دوازدهم هجری قمری. آثار متعدد و شناخته شده‌ای همچون بشارات الشیعه و نیز شاگردان برجسته‌ او همچون ملا مهدی نراقی بر اهمیت و شهرت او افزوده است.

تولد

خواجویی در سال ۱۱۰۰ق به دنیا آمد.[۱] خود او در هیچیک از آثارش از محل تولد و اجدادش یاد نکرده است. با این حال به احتمال قوی زادگاه او مازندران بوده است چنان که خود او نیز در آثارش خود را مازندرانی خوانده است.[۲]

شهرت خواجویی او را به خاطر اقامت طولانی‌اش در محلۀ خواجوی اصفهان دانسته‌اند.[۳]

اساتید

از استادان مشهور وی فاضل هندی و ملا محمد تنکابنی معروف به فاضل سراب را نام برده‌اند. همچنین ممکن است که وی از اساتید زیر نیز بهره برده باشد :

شاگردان

از مشهورترین شاگردان او می‌توان به چهره‌های زیر اشاره کرد:

حوادث و رویدادها

حملۀ افاغنه به ایران و محاصرۀ اصفهان از رویدادهای مهم سیاسی و تاریخی زندگانی خواجویی است. وی در حاشیۀ کتاب الاربعین شیخ‌ بهایی، پاره‌ای از آن حوادث را گزارش کرده است.[۶] افاغنه در آن حمله او را حبس کردند و اموالش را به غارت بردند. پس از این حمله خواجویی به خاتون‌آباد در نزدیکی اصفهان رفت.

جایگاه علمی و معنوی

خواجویی از محققان و مدرّسان علوم عقلی و نقلی بود و تا پایان عمر خود به تعلیم این علوم پرداخت. او بارها کتاب الشفاء ابن‌ سینا را درس داد و با داشتن حافظۀ قوی، بسیاری از قسمت‌های آن را از بر بود.[۷]

او جامع علوم عقلی و نقلی و از احیاکنندگان حوزۀ فلسفی اصفهان، پس از حملۀ افاغنه، بود.[۸] ملا اسماعیل خواجویی را با این‌که در عصر پس از ملاصدرا زندگی می‌کرده است متأثر از او ندانسته‌اند.[۹]

او در زهد و تقوا و اعراض از دنیا و تأسی به سیرۀ رسول اکرم(ص) و امامان شیعه سرآمد عصر خود و نیز مورد احترام همۀ اقشار و اصناف جامعۀ روزگار خود بود. گفته‌اند او نزد نادر شاه افشار (۱۱۰۰ ۱۱۶۰ق) منزلت خاصی داشته است و نادر به توصیه‌های او عمل می‌کرده است.[۱۰]

محمدجعفر خواجویی فرزند وی و نیز نوه خواجویی، محمداسماعیل خواجویی ثانی، بعدها از عالمان و ادیبان عصر خود شدند.

آثار

تکیه خواجویی در تخت فولاد اصفهان

خواجویی صاحب آثار متعدد و متنوعی بوده است. برخی از آثار منتشر شدۀ وی عبارت‌اند از:

وفات

دربارۀ تاریخ وفات خواجویی، اختلاف‌ نظر وجود دارد. عبدالنبی قزوینی وفات وی را در ۱۱۷۷ق دانسته، اما منابع متأخر آن را در ۱۱۷۳ق نوشته‌اند.[۱۲] مدفن وی در تخت فولاد اصفهان در نزدیکی قبر استادش،فاضل هندی، است.

پانویس

  1. مدرس گیلانی، مرتضی، منتخب معجم‌الحکماء ص ۴۵
  2. مشاهیر تخت فولاد، شماره ۲، ص ۶، سید مهدی رجایی، چاپ شهرداری اصفهان، مجموعه فرهنگی - مذهبی تخت فولاد
  3. قزوینی، ص ۶۷؛ خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات ج ۱، ص ۱۱۴
  4. خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات،ج ۱، ص ۱۱۹؛ آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف‌الشیعه، ج ۳، ص ۳۰۹
  5. خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات، ج۱، ص ۱۱۹
  6. خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات،ج ۱، ص ۱۱۴ ۱۱۵
  7. زنوزی، محمدحسن حسینی، ریاض‌الجنة، ج ۲، ص ۷۲ ۷۳
  8. خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات، ج ۱، ص ۱۱۴
  9. آشتیانی، سیدجلال‌الدین، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران ج ۴، ص ۱۵۳
  10. مهدوی، سیدمصلح‌الدین، تذکرة‌القبور یا دانشمندان و بزرگان اصفهان مهدوی، ص ۱۳۷
  11. ص ۵۳۵ ۶۴۶
  12. آقابزرگ طهرانی، الذریعة الی تصانیف‌الشیعه، ص ۶۳

منابع

  • دانشنامه جهان اسلام
  • مدرس گیلانی، مرتضی، منتخب معجم‌الحکماء، چاپ منوچهر صدوقی‌ها، تهران، ۱۳۸۱ش.
  • قزوینی، عبدالنبی، تمیم امل‌الا´مل، چاپ سیداحمد حسینی، قم، ۱۴۰۷ق.
  • خوانساری، محمدباقربن زین‌العابدین، روضات‌الجنات فی احوال‌العلماء و السادات، چاپ اسداللّه اسماعیلیان، قم، ۱۳۹۰/۱۳۹۲.
  • زنوزی، محمدحسن حسینی، ریاض‌الجنة، چاپ علی رفیعی، قم؛ ۱۳۷۸ق.
  • آشتیانی، سیدجلال‌الدین، منتخباتی از آثار حکمای الهی ایران، مشهد، ۱۳۵۷ش.
  • طهرانی، آقا بزرگ، الذریعة الی تصانیف‌الشیعه، بیروت، ۱۴۰۳ق.

پیوند به بیرون

به زبان‌های دیگر مطالعه کنید