باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

اسحاق (پیامبر)
Ishagh.jpg
تصویر الخلیل محل زندگی و دفن اسحاق
اطلاعات پیامبر
نام در قرآن: اسحاق
محل تولد: فلسطین
آرامگاه: بیت‌المقدس
نام قوم: بنی‌اسرائیل
پیش از: یعقوب
پس از: اسماعیل
دین: یکتاپرستی
سن: ۱۸۰ سال
تکرار نام در قرآن: ۱۷ بار
-
پیامبران
اولوالعزم
حضرت محمد(ص) ابراهیمنوحعیسیموسیسایر پیامبران

إِسْحٰاق از پیامبران الهی و فرزند ابراهیم(ع) که در سرزمین فلسطین مردم را به آیین ابراهیم دعوت می‌کرد. او جد بنی اسرائیل بود. قرآن به نام او اشاره و به ظهور پیامبرانی از نسل او بشارت داده است. تورات و برخی منابع اهل سنت، لقب اسحاق را ذبیح الله می‌دانند، ولی بر اساس باورهای شیعه، اسماعیل، فرزند دیگر ابراهیم، ذبیح الله خوانده می‌شود. اسحاق در حدود ۱۸۰ سالگی از دنیا رفت و در کنار مرقد پدرش ابراهیم در الخلیل دفن شد.

محتویات

شخصیت‌شناسی

اسحاق از پیامبران الهی و فرزند ابراهیم(ع) و ساره[۱] است که در فلسطین به دنیا آمد و در همان‌جا زندگی ‌کرد.[۲] اسحاق واژه‌ای عبری که از «ایصحق» به معنای «می‌خندد» گرفته شده است.[۳] برخی نیز آن را عربی و مشتق از «سحق» دانسته‌اند.[۴] تولد او حدود پنج سال بعد از اسماعیل بوده است.[۵] هنگام تولد اسحاق، پدرش حدود ۱۲۰ و مادرش ۹۰ ساله بوده‌اند.[۶] اسحاق در چهل سالگی با دختری به نام رفقه ازدواج کرد و صاحب دو فرزند به نام‌های عیص و یعقوب شد.[۷]

وی جد بنی اسرائیل است و جبرئیل بشارت داد که از نسل او پیامبرانی از جمله یعقوب،‌ داوود، سلیمان، ایوب، یوسف، موسی، هارون و دیگر پیامبران بنی اسرائیل به وجود خواهند آمد.[۸] اسحاق پسر عموی لوط(ع) بود. در منابع تاریخی آمده است ابراهیم(ع)، پدر اسحاق، عموی لوط(ع) بوده است.[۹]

ذبیح در تورات

کتاب مقدس در داستان امتحان ابراهیم، ذبح را به اسحاق نسبت داده و آورده است خداوند به ابراهیم فرمان داد تنها پسرش اسحاق را به سرزمین موریا ببرد و در آنجا بر سر یکی از کوه‌ها قربانی کند. یهودیان این ویژگی را از دلایل برتری اسحاق بر اسماعیل می‌دانند.[۱۰]

بشارت تولد اسحاق

گزارش قرآن

نام اسحاق در قرآن ۱۷ مرتبه در ۱۲ سوره آمده[۱۱] که علاوه بر مسئله نبوت به وعده تولد اسحاق به ابراهیم و ساره نیز اشاره کرده است. همین بشارت به تولد، سبب نامیدن او به اسحاق شد.زیرا مادرش هنگام بشارت تولد او پیر بود و خندید، قرآن نیز به این مسئله اشاره می‌نماید وَ امْرَأَتُهُ قَائمَةٌ فَضَحِکتْ فَبَشَّرْنَهَا بِإِسْحَاق. همسرش ایستاده بود، از خوشحالی خندید پس او را بشارت به اسحاق دادیم[ هود–۷۱] هم‌چنین در سوره‌های حجر[۱۲] و ذاریات[۱۳] به داستان تولد اسحاق بدون ذکر نام اشاره کردند.

گزارش روایات

در منابع روایی شیعه به موضوعاتی مانند داستان بشارت تولد اسحاق به ابراهیم، نبوت[۱۴] و ذبیح بودن یا نبودن وی اشاره شده است.[۱۵] این روایات اسماعیل را ذبیح دانستند نه برادرش اسحاق[۱۶]. و از حضرت محمد(ص) نقل شده است که فرمودأَنَا ابْنُ الذَّبِیحَین من فرزند دو ذبیحم. و منظور از دو ذبیح یکی پدر وی عبداللَّه و دیگری جدش اسماعیل بوده است.[۱۷] در برابر این روایات، تورات و برخی منابع اهل سنت، اسحاق را ذبیح می‌دانند.[۱۸] برخی در رد این دیدگاه گفته‌اند بعضی از روایات غیر معروف اسلامی که اسحاق را ذبیح معرفی می‌کند، تحت تاثیر اسرائیلیات هستند.[۱۹]

پیامبری

نقشه محل زندگی و نبوت اسحاق نبی.

پس از وفات اسماعیل، برادرش اسحاق در مسئله نبوت جانشین او شد[۲۰] و پیامبری در فرزندان اسحاق تا قبل از محمد(ص) که از نسل اسماعیل بود، ادامه یافت.[۲۱] قرآن در ۸ آیه، مستقیم و غیر مستقیم به مسائلی مانند نبوت اسحاق،[۲۲] قرار دادن کتاب آسمانی در فرزندان وی،[۲۳] دادن شریعت و حکم بر اساس آن به اسحاق،[۲۴] نزول وحی بر او،[۲۵] امر به پیروی از ایشان،[۲۶] و اشاره به امامت اسحاق کرده است.[۲۷] قرآن دین و شریعت اسحاق را همان دین پدرش ابراهیم یعنی دین حنیف دانسته، دینی که اساس آن بر توحید بنا شده است.[۲۸]

مصداق ذبیح

نوشتار اصلی: ذبیح‌الله

در اینکه کدام یک از فرزندان ابراهیم (اسماعیل یا اسحاق) به قربانگاه برده شدند و لقب ذبیح‌اللَّه گرفتند اختلاف است. مفسران شیعه در کنار برخی منابع اهل‌سنت[۲۹] اسماعیل را ذبیح دانسته‌اند؛ اما برخی از مفسران اهل سنت، اسحاق را ذبیح می‌دانند.[۳۰]

قبر اسحاق در شهر الخلیل

به باور شیعیان، ظواهر آیات قرآن نیز بر همین نظر دلالت دارد و ادله خود را بیان کرده‌اند:

  • در آیه‌ای خداوند اشاره می‌کند وَ بَشَّرْناهُ بِإِسْحاقَ نَبِیا مِنَ الصَّالِحِینَ[ صافات–۱۱۲] ؛ «ما او را به تولد اسحاق بشارت دادیم که پیامبری بود از صالحان.» این تعبیر نشان می‌دهد که خداوند این بشارت را پس از داستان ذبح و به‌خاطر فداکاری‌های ابراهیم به او داد، بنابراین ماجرای ذبح مربوط به اسحاق نبود.
  • در آیه ۷۱ سوره هود آورده است فَبَشَّرْناها بِإِسْحاقَ وَ مِنْ وَراءِ إِسْحاقَ یعْقُوبَ[ هود–۷۱] ؛ «ما او را به تولد اسحاق بشارت دادیم و نیز به تولد یعقوب بعد از اسحاق.» این آیه نشان می‌دهد که ابراهیم مطمئن بود اسحاق زنده می‌ماند و فرزندی همچون یعقوب از او به وجود می‌آید، بنابراین نوبتی برای ذبح باقی نخواهد ماند.

درگذشت

هنگام وفات، اسحاق حدود ۱۸۰ سال داشت که خداوند به او وحی کرد، اسم اعظم و نبوت را به فرزندش یعقوب بسپارد. اسحاق، امانت‌ها را به او سپرد و از دنیا رفت. او در فلسطین، شهر الخلیل، نزدیک مرقد پدرش ابراهیم دفن شد.[۳۱]

پانویس

  1. سوره هود، آیه ۷۱.
  2. شوقی ابوخلیل، اطلس قرآن، ۱۳۸۹ش، ص۵۳.
  3. مصطفوی، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم،۱۴۲۶ق، ج۱، ص:۸۲.
  4. قرشی بنابی، قاموس قرآن، ۱۴۱۲ق، ج۳، ص۲۴۰.
  5. مسعودی، إثبات الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص:۴۲.
  6. مسعودی، ترجمه إثبات الوصیة، ۱۴۲۶ش، ص۶۸.
  7. طباطبایی،المیزان فی تفسیر القرآن،۱۴۱۷ق، ج۱۰، ص۳۲۴.
  8. سوره انعام،آیه ۸۴.
  9. ابن کثیر، البدایة و النهایة، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۱۷۶.
  10. اسحاق در کتاب مقدس، سایت معارف قرآن، بازدید شده در ۹۵/۱۱/۸.
  11. شوقی ابوخلیل، اطلس قرآن،۱۳۸۹ش،ص۵۴.
  12. سوره حجر،آیه۵۳.
  13. سوره ذاریات، آیه۲۹.
  14. کلینی، الکافی،۱۴۰۷، ج۵،ص۵۴۶.
  15. حمیری، قرب الإسناد، ۱۴۱۳ق، ص۳۸۹.
  16. مسعودی، اثبات الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص۴۱
  17. مکارم، تفسیر نمونه،۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص:۱۱۹.
  18. مکارم، تفسیر نمونه،۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص:۱۱۹، قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۱۰۰.
  19. مکارم، تفسیر نمونه،۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص:۱۲۰.
  20. مسعودی،‌ إثبات الوصیة،۱۴۲۳ق، ص: ۴۶.
  21. تاریخ الطبری،۱۳۸۷ق،ج۱،ص:۳۱۶.
  22. سوره مریم، آیه ۴۹.
  23. سوره عنکبوت، آیه۲۷.
  24. سوره انعام، آیه ۸۹.
  25. سوره نساء آیه ۱۶۳.
  26. سوره بقره، آیه۱۳۵- ۱۳۶.
  27. سوره انبیاء، آیه۷۳.
  28. سوره یوسف،آیه ۳۸.
  29. قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۱۰۰.
  30. مکارم، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۱۹، ص۱۱۹، قرطبی، الجامع لاحکام القرآن، ۱۳۶۴ش، ج۱۶، ص۱۰۰.
  31. مسعودی، إثبات الوصیة، ۱۴۲۶ق، ص: ۴۲.

منابع

  • حمیری، عبد الله بن جعفر، قرب الإسناد، قم، مؤسسة آل البیت علیهم السلام، چاپ اول، ۱۴۱۳ق.
  • خراسانی، محمد؛ روحی ابوالفضل، سایت معارف قرآن، تاریخ دسترسی: ۱۰ بهمن ۱۳۹۵ش.
  • شوقی ابوخلیل، اطلس قرآن، ترجمه محمد کرمانی، مشهد، آستان قدس رضوی، چاپ چهارم، ۱۳۸۹ش.
  • طبری، أبو جعفر محمد بن جریر، تاریخ الطبری، تحقیق محمد أبو الفضل ابراهیم، بیروت،‌ دار التراث، الطبعة الثانیة، ۱۳۸۷ق.
  • علامه طباطبایی، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، مکتبة النشر الإسلامی، چاپ پنجم، ۱۴۱۷ق.
  • قرشی بنایی، علی اکبر، قاموس قرآن، تهران،‌ دار الکتب الاسلامیة، چاپ ششم، ۱۴۱۲ق.
  • قرطبی، محمد بن احمد، الجامع لاحکام القرآن، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۶۴ش.
  • کلینی، محمد بن یعقوب بن اسحاق، الکافی، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • مسعودی، علی بن حسین، إثبات الوصیة للإمام علی بن أبی طالب، قم، انصاریان، چاپ سوم، ۱۳۸۴ش.
  • مصطفوی، حسن، التحقیق فی کلمات القرآن الکریم، تهران، وزارت فرهنگ و ارشاد اسلامی، چاپ اول، ۱۳۶۸ش.
  • مکارم شیرازی ناصر، تفسیر نمونه، تهران،‌ دار الکتب الإسلامیة، چاپ اول، ۱۳۷۴ش.

پیوند به بیرون