باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

مقدس اردبیلی.jpg
اطلاعات فردی
نام کامل: احمد بن محمد اردبیلی
لقب: مقدس اردبیلی
زادگاه: اردبیل
محل زندگی: نجف
تاریخ وفات: ۹۹۳ق
محل دفن: حرم امیرالمومنین
شهر وفات: نجف
اطلاعات علمی
استادان: سید علی صائغجمال‌الدین محمود
شاگردان: میرزا محمد استرآبادی • شیخ حسن عاملی • سید محمد عاملی • ملا عبدالله شوشتری
اجازه اجتهاد از: سید علی صائغ
تألیفات: استیناس المعنویة • حاشیه بر شرح تجرید،حدیقة الشیعةزبدة البیان فی أحکام القرآن
فعالیت‌های اجتماعی-سیاسی
سیاسی: ارتباط با دربار صفوی
اجتماعی: تلاش برای رفع مشکلات شیعیان

احمد بن محمد اردبیلی، (درگذشت: ۹۹۳ق) معروف به مقدس و محقق اردبیلی از فقهای امامیه در قرن دهم قمری و از معاصران شیخ بهایی.

مقدس اردبیلی در علوم عقلی و نقلی تبحر داشت و حوزه علمیه نجف در زمان ریاست او رونقی دوباره یافت. زبدة البیان از مهم‌ترین آثار او است. اردبیلی در مسائل فقهی چون نجاست خمر، حرمت غناء و شرایط قاضی نظریاتی بر خلاف مشهور فقهای شیعه داشت که در مجمع الفائده و البرهان آمده است.

مقدس، از دربار صفویه برای گسترش تشیع و حل مشکلات شیعیان استفاده می‌کرد، با این حال زهد و تقوایش نیز زبان‌زد بود.

محتویات

زندگی و تحصیلات

تمبریاد بود بزرگداشت مقدس اردبیلی

احمد اردبیلی فرزند محمد در قرن ۱۰ق در اردبیل زاده شد. وی معاصر شیخ بهایی و شاه عباس اول بود[۱] علوم نقلی و فقه را نزد سید علی صائغ و دیگر استادان حوزه علمیه نجف فرا گرفت.[۲] اردبیلی مدتی به شیراز مهاجرت کرد و نزد جمال الدین محمود علوم عقلی را فراگرفت.[۳] وی در اواخر عمر در نجف از تدریس عقلیات سر باز زد و تا زنده بود به تدریس نقلیات پرداخت.[۴] وی در دوران ریاست خود در حوزه علمیه نجف آن را رونقی تازه بخشید.[۵] و به محقق اردبیلی معروف شد.[۶] او در صفر ۹۹۳ق[۷] درگذشت و در ایوان طلای حرم امام علی(ع) به خاک سپرده شد.[۸] حرز الدین درگذشت او را در ۹۹۲ق ذکر کرده است.[۹]

اردبیلی نخستین کسی بود که پس از عصر شیخ طوسی دایره عمل به خبر واحد را گسترش داد و به خبر غیر امامی ثقه توجه داشت.[۱۰]

خصوصیات اخلاقی

وی به مقدس شهرت یافت.[۱۱] از وی کراماتی نیز نقل شده است.[۱۲] مقدس اردبیلی خود را در برابر شاگردانش بسیار کوچک می‌شمرد. از شاگردانش گزارش‌هایی درباره تواضع او و کمک‌هایش به محرومان نقل شده است.[۱۳]

وی مورد تجلیل علما و فقهای شیعه قرار گرفته است؛ از جمله سید مصطفی تفرشی،[۱۴] شیخ حر عاملی،[۱۵] علامه مجلسی و شیخ عباس قمی او را با القاب و عبارت‌های گوناگونی ستوده‌اند.[۱۶] صاحب جواهر و محدث بحرانی در الحدائق الناضرة و صاحب مستند الشیعه از او به عظمت یاد کرده‌اند.

ارتباط با دربار صفوی

وی با دربار صفویه ارتباط داشت، و از این راه در گسترش تشیع و حل مشکلات شیعیان تلاش‌های زیادی کرد هر چند وی به درخواست شاه عباس صفوی برای ترک نجف و مهاجرت به ایران پاسخ منفی داد؛ اما برای حل مشکلات شیعیان همواره به دربار صفوی تذکراتی می‌داد و نامه‌نگاری می‌کرد.[۱۷]

به گفتۀ حرزالدین در معارف الرجال، مقدس اردبیلی در نجف بود، نامه‌ای درباره نیازمندی یکی از علویان، به شاه طهماسب اول نوشت و در آن شاه را به دوستی و برادری خطاب کرد. هنگامی که شاه طهماسب نامه را خواند به آن شخص علوی کمک کرد و به نزدیکان خود گفت هنگامی که من از دنیا رفتم این نامه را در قبر من زیر سرم قرار دهید تا به وسیلۀ آن بر نکیر و منکر احتجاج کنم به اینکه ملا احمد مرا برادر و دوست قبول کرده است و سبب نجاتم از آتش شود.[۱۸]

مرجعیت

اردبیلی، از سید علی صائغ اجازه اجتهاد دریافت کرد.[۱۹] و به گفتۀ محمد ابراهیم جناتی، در سال‌های ۹۸۴-۹۹۳ق مرجع تقلید بوده است و مردم به این عنوان به او رجوع می‌کردند.[۲۰]

شاگردان

گفته شده است مقدس اردبیلی ۱۰ شاگرد داشته است؛ برخی از شاگردانش عبارتند از:

برخی اندیشه‌ها

مقدس اردبیلی در برخی از مسائل فقهی مانند نجاست خمر، حرمت غناء[۲۴] و شرایط قاضی[۲۵] آرائی بر خلاف مشهور داشته است که آنها را در کتاب مجمع الفائدة و البرهان فی شرح الاذهان بیان کرده است.[۲۶]

آثار

اردبیلی در موضوعات کلام، فقه، اصول، عقاید و سیره اهل بیت(ع) آثاری نگاشت که برخی از آنها عبارتند از:

پانویس

  1. شریف رازی، گنجینه دانشمندان، ج۳، ص۶۰.
  2. گلشن ابرار، ص۱۷۹.
  3. افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۹۰.
  4. افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۹۰.
  5. گلشن ابرار، ج۱، ص۱۸۱.
  6. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۷.
  7. اعیان الشیعه، ج۳، ص۸۰؛ افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۹۰؛ حر عاملی، امل الآمل، ج۲، ص۲۳؛ تفرشی، نقدالرجال، ص۲۹.
  8. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۷۰؛ معارف رجال، ص۵۶.
  9. حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۵۶.
  10. محمدحسن ربانی، ص۳۹.
  11. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۷.
  12. مجلسی، بحارالانوار، ج۵۲، ص۱۷۴؛ تنکابنی، قصص العلما، ص۳۴۵؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۷.
  13. جزایری، انوار‌النعمانیه، ج۳، ص۴۰؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۸.
  14. تفرشی، نقدالرجال، ص۲۹
  15. حر عاملی، امل الآمل، ج۲، ص۲۳.
  16. قمی، فوائد‌الرضویه، ص۲۳.
  17. حر عاملی، امل الآمل، ج۲، ص۲۳؛ تفرشی، نقدالرجال، ص۲۹؛ نک: حرز الدین، معارف الرجال، ج۱، ص۵۵.
  18. حرز الدین، معارف الرجال، ص۵۵.
  19. موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۰، ص۵۷.
  20. جناتی، مقدس اجتماعی در عرصه اجتهاد، ص۲۵.
  21. افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۹۰.
  22. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  23. سبحانی، موسوعة طبقات الفقهاء، ج۱۰، ص۵۸؛ برای اطلاع از سایر شاگردان نک: اعیان الشیعه، ج۳، ص۸۱.
  24. اردبیلی، مجمع الفائده، ج۸، ص۵۹.
  25. اردبیلی، مجمع الفائده، ج۱۲، ص۱۵.
  26. جناتی، مقدس اردبیلی در عرصه اجتهاد، ص۲۹.
  27. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  28. ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹
  29. افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۸۹؛ مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  30. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  31. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  32. افندی، ریاض العلماء، ج۱،ص۹۱.
  33. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  34. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  35. افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۹۱.
  36. مدرس تبریزی، ریحانة الادب، ج۵، ص۳۶۹.
  37. حرزالدین، معارف الرجال، ج۱، ص۵۴.
  38. افندی، ریاض العلماء، ج۱، ص۹۱.

منابع

  • اردبیلی، احمد بن محمد، مجمع الفائدة و البرهان فی شرح إرشاد الأذهان‌، تصحیح: مجتبی عراقی- علی‌پناه اشتهاردی- حسین یزدی اصفهانی‌، قم‌،دفتر انتشارات اسلامی، ۱۴۰۳ق.
  • افندی اصفهانی، عبدالله، ریاض العلماء و حیاض الفضلا، ترجمه: محمدباقر ساعدی، مشهد، بنیاد پژوهش‌های آستان قدس رضوی، ۱۳۶۶ش.
  • امین، سید محسن، أعیان الشیعة،‌ بیروت، دار التعارف للمطبوعات، ۱۴۰۶ق.
  • جمعی از پژوهشگران حوزه علمیه قم، گلشن ابرار، نشر معروف، قم، ۱۳۷۹ش.
  • جناتی، محمدابراهیم، مقدس اردبیلی در عرصه اجتهاد، کیهان اندیشه، مرداد و شهریور ۱۳۷۵، شماره ۶۷ (صفحه ۲۲ تا ۳۰)
  • حسینی تفرشی، مصطفی، نقدالرجال، الرسول المصطفی(ع)، قم، ۱۳۱۸.
  • حرز الدین، محمد، معارف الرجال فی تراجم العلماء و الادباء، تحقیق: محمد حسین حرزالدین، منشورات مکتبة آیت الله العظمی المرعشی النجفی، ۱۴۰۵ق.
  • حر عاملی، أمل الآمل، مکتبة الأندلس - بغداد، نجف، ۱۳۸۵ق.
  • ربانی، محمد حسن، فقه و فقهای امامیه در گذر زمان، تهران، چاپ و نشر بین الملل، ۱۳۸۶ش.
  • سبحانی، جعفر، موسوعة طبقات الفقهاء، قم، مؤسسه امام صادق، ۱۴۱۸ق.
  • شریف رازی، محمد، گنجینه دانشمندان، تهران، کتابفروشی اسلامی، ۱۳۵۲ش.
  • مدرس تبریزی، میرزا محمدعلی، ریحانة الادب، انتشارات خیام، ۱۳۶۹.

پیوند به بیرون