ابراهیم بن عبدالله

ابراهیم بن عبدالله
زادروز ۹۷ق
درگذشت ۱۴۵ق
آرامگاه باخمرا، نزدیک کوفه
محل زندگی مدینه و بصره و...
نقش‌های برجسته دومین قیام کننده علوی علیه عباسیان
دین اسلام
مذهب شیعه
خویشاوندان امام حسن مجتبی(ع) (جد پدری با یک واسطه) امام صادق(ع) (عموزاده) نفس زکیه (برادر)

ابراهیم بن عبدالله (۹۷- ۱۴۵ق) معروف به قتیل باخَمرا، از نوادگان امام حسن مجتبی(ع)، برادر نفس زکیه، دومین قیام‌کننده علوی علیه خلافت بنی عباس. او پس از برادر خود نفس زکیه، در برابر منصور عباسی در بصره قیام کرد. در این قیام جمع زیادی از زیدیان، معتزلیان شرکت داشتند و حتی ابوحنیفه نیز از او حمایت کرد، اما در نهایت قیام به نتیجه نرسید و ابراهیم در سال ۱۴۵ق در منطقه باخمرا در نزدیکی کوفه کشته شد.

تولد و نسب

ابراهیم بن عبدالله بن حسن بن حسن در سال ۹۷ق به دنیا آمد. پدر وی عبدالله محض است. عبدالله فرزند حسن مثنی و نوه امام حسن مجتبی(ع) است.


شخصیت

ابراهیم‌ بن عبداللـه مردی ادیب و محدّث بود و پدرش عبداللـه او را برگزید تا به سؤالات مؤسّسان مذهب اعتزال چون واصل‌ بن عطا و عمرو بن عبید پاسخ دهد.[۱] او شعر نیز می‌سرود و در نزد مفصل ضبّی که از طرفداران نهضت بود، مجموعه‌ای از اشعار ترتیب داد که بعد‌ها به مفضّل منسوب شد.[۲]

قیام بر ضد عباسیان

با روی کارآمدن منصور عباسی مخالفت علویان با عباسیان علنی شد[۳]و پس از زندانی شدن عبداللـه محض و خانواده‌اش در عراق، ابراهیم و محمد (فرزندان عبدالله) مخالفت خود را شدت بخشیدند. محمد در سال ۱۴۵ق قیام کرد[۴] و ابراهیم نیز در اول رمضان ۱۴۵ق در بصره دست به قیام زد.[۵]

دو ماه پس از اعلام قیام بر ضد عباسیان، سپاه ابراهیم در اول ذیقعده ۱۴۵ق از بصره به سمت کوفه رفت[۶] و منصور عباسی نیز عیسی بن موسی را با هیجده هزار نفر روانه جنگ با ابراهیم کرد.[۷] دو سپاه در منطقه باخمرا در ۱۶ فرسخی (حدود ۸۸ کیلومتر) کوفه به هم رسیدند. رویارویی این دو گروه حدود دو ماه به طول انجامید.

در ابتدای جنگ صفوف مقدم عباسیان شکست سنگینی خوردند.[۸] ولی بخشی از سپاه عباسی از پشت به سپاه ابراهیم حمله کردند.[۹] که ضربه سنگینی به سپاه ابراهیم وارد ساخت. با اصابت تیری به گلوی ابراهیم و کشته‌شدن وی در ۲۵ ذیحجه ۱۴۵ق سپاه علویان ضعیف شد و قدرت روحی سپاه عباسیان افزایش یافت.[۱۰] از این رو پیروزی اولیه علویان جای خود را به شکست داد و قیام ابراهیم نافرجام ماند. پس از کشته شدن ابراهیم سر وی را از بدنش جدا کرده و نزد خلیفه بردند و پیکر وی را در باخمرا دفن کردند.[۱۱][۱۲]

پانویس

  1. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۲۹۳-۲۹۴
  2. ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۳۱۶
  3. محمدرضا مهدوی عباس آباد، قیام محمد بن عبدالله (نفس زکیه) نخستین قیام علویان علیه عباسیان، نشریه دانشکده علوم اجتماعی و انسانی دانشکده تبریز، ش۱۶، ۱۳۴.
  4. ابن قتیبه، المعارف، ص۳۷۸.
  5. خلیفه بن خیاط، تاریخ، ج۲، ص۶۴۹.
  6. یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۳۷۷.
  7. ابن اثیر، الکامل فی التاریخ، ج۵، ص۵۶۷ و ۵۶۸.
  8. طبری، تاریخ طبری، ج۳، ص۳۱۳.
  9. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۷۸.
  10. طبری، تاریخ طبری، ج۳، ص۳۱۶.
  11. یعقوبی، تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۳۷۸.
  12. یاقوت، معجم البلدان، ج۱، ص۳۱۶. بیروت، ۱۳۷۴ق.

منابع

  • یعقوبی، تاریخ، ج۲، ص۳۷۷، بیروت، ۱۳۷۹ق.
  • ابوالفرج اصفهانی، مقاتل الطالبیین، ج۱، ص۲۹۳-۲۹۴، به کوشش احمد صقر، قاهره، ۱۳۶۸ق.
  • خلیفه بن خیاط، تاریخ، ج۲، ص۶۴۹ به کوشش سهیل زکار، دمشق ۱۹۶۸م.
  • طبری، ابن جریر، تاریخ، بيروت، دار الكتب العلميه، ۱۴۰۷ق. و نیز: به کوشش محمد ابوالفضل ابراهیم، بیروت، ۱۹۶۰-۱۹۶۸م.
  • ابن اثیر، الکامل، بیروت، ۱۴۰۲ق/۱۹۸۲م.
  • ابن قتیبه، عبداللـه‌بن مسلم، المعارف، به کوشش ثروت عکاشه، قاهره، ۱۹۶۰م.
  • محمدرضا مهدوی عباس آباد، قیام محمد بن عبدالله (نفس زکیه) نخستین قیام علویان علیه عباسیان، نشریه دانشکده علوم اجتماعی و انسانی دانشکده تبریز، ش۱۶.
به زبان‌های دیگر مطالعه کنید