باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

اباصالح

اَباصالح از القاب منسوب به امام مهدی(ع) است که از قرن ۱۱ق درباره آن حضرت به کار رفته است. پیش از آن، بَرقی (۲۰۰-۲۷۴ یا ۲۸۰ق) ـ از یاران امام جواد(ع) و امام هادی(ع) ـ و شیخ صدوق (۳۰۵ -۳۸۱ق) از امام صادق(ع) روایت کرده‌اند: هر گاه راه را گم کردی، صدا بزن «یا صالح! و یا أبا صالح! أرشدانا إلی الطریق، رحمکما الله» (یا صالح! و یا أباصالح! راه را به ما نشان دهید. خداوند، شما را رحمت کند.)

شیخ صدوق با اندکی اختلاف نقل کرده «یا صالح! أو یا أباصالح! أرشدونا إلی الطریق، یرحمکم الله» (یا صالح! (یا) یا أباصالح! راه را به ما نشان دهید. خداوند، شما را رحمت کند.) البته شیخ صدوق و هیچ یک از شارحان آثار او، به جز مجلسی اول، لقب یاد شده را بر امام مهدی(ع) تطبیق نکرده‌اند.

با توجه به این مسئله گفته‌اند:‌ این روایات به گم‌گشته‌های در بیابان مربوط است و ارتباطی به امام مهدی(ع) ندارد. ری‌شهری معتقد است برای انتساب «اباصالح» به امام مهدی(ع)، منبع متقدمی وجود ندارد و آنچه سبب رواج این لقب برای ایشان شده است، تنها حکایاتی است که اشاره‌ای به این معنا ندارد.

محتویات

اباصالح در منابع متقدم

برقی(۲۰۰-۲۷۴ یا ۲۸۰ق) از امام صادق(ع) روایت کرده است که هرگاه راه را گم کردی، صدا بزن «یا صالح! و یا أبا صالح! أرشدانا إلی الطریق، رحمکما الله» (یا صالح! و یا باصالح! راه را به ما نشان دهید. خداوند، شما را رحمت کند.)[۱] شیخ صدوق(۳۰۵-۳۸۱ق) با اندکی اختلاف نقل کرده «یا صالح! أو یا أبا صالح! أرشدونا إلی الطریق، یرحمکم الله» (یا صالح! (یا) یا أباصالح! راه را به ما نشان دهید. خداوند، شما را رحمت کند.)[۲] و نوشته است: روایت شده است که بخش خشکی زمین به صالح سپرده شده و بخش دریایی آن، در حمایت حمزه قرار گرفته است.[۳] البته شیخ صدوق و هیچ یک از شارحان آثار او، به جز مجلسی اول، لقب یاد شده را بر امام مهدی(ع) تطبیق نکرده‌اند. با توجه به این مسئله گفته‌اند:‌ این روایات به گم‌گشته‌ها در بیابان مربوط است و ارتباطی به امام مهدی(ع) ندارد.[۴]

اباصالح در منابع جدید

کاربرد لقب اباصالح برای امام زمان، از قرن یازدهم و زمان علامه مجلسی به بعد مرسوم شد. مجلسی حکایتی نقل می‌کند که شخصی به نام امیر اسحاق استرآبادی در راه مکه گم شد؛ با گفتن «یا صالح! یا أبا صالح! ارشدونی إلی الطریق»، شخصی را یافت که به او کمک کرد.[۵] در نتیجه گمان شده است که آن شخص امام مهدی است. میرزا حسین نوری نوشته است: اعراب در هنگام گرفتاری امام زمان را با «اباصالح» صدا می‌زنند و شاعران و ادیبان این نام را در قصیده‌ها و مدایح خود ذکر می‌کنند.[۶] وی داستان‌هایی را در این باره نقل کرده و نتیجه گرفته است که اباصالح، لقب امام زمان است.[۷]

ری‌شهری معتقد است برای انتساب «ابا صالح» به امام مهدی(ع)، منبع متقدمی وجود ندارد و آنچه سبب رواج این لقب برای ایشان شده است، تنها حکایاتی است که دلالتی بر این معنا ندارند.[۸]

پانویس

  1. برقی، المحاسن، ۱۳۷۱ش، ج۲، ص۱۱۰، ح۱۳۰۰.
  2. صدوق، من لا یحضره الفقیه،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۸، ح ۲۵۰۶.
  3. صدوق، من لا یحضره الفقیه،۱۴۱۳ق، ج۲، ص۲۹۸،ح ۲۵۰۷.
  4. ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۲۲.
  5. مجلسی، بحار الأنوار، ۱۴۰۳ ق، ج۵۳، ص۲۹۳.
  6. نوری، نجم الثاقب، ۱۴۱۰ق، ص۴۵.
  7. نوری، نجم الثاقب، ۱۴۱۰ق، ص۵۷۱.
  8. ری شهری، دانشنامه امام مهدی، ۱۳۹۳ش، ج۲، ص۳۲۲-۳۲۳.

منابع

  • برقی، احمد بن محمد بن خالد، المحاسن، قم، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۱ش.
  • ری‌شهری، محمد محمدی نیک و دیگران، دانشنامه امام مهدی بر پایه قرآن حدیث و تاریخ، قم، نشر دار الحدیث، ۱۳۹۳ش.
  • صدوق، محمد بن ‌علی، الخصال، قم، جامعه مدرسین، ۱۳۶۲ش.
  • صدوق، محمد بن علی، من لا یحضره الفقیه،،قم، جامعه مدرسین، چاپ دوم، ۱۴۱۳ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحارالانوار الجامعة لدرر اخبار الائمة الاطهار، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ دوم، ۱۴۰۳ق.
  • نوری، میرزاحسین، نجم الثاقب، قم، انتشارات مسجد جمکران، ۱۴۱۰ق.