باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

آیه جزیه

آیه جزیه
مشخصات آیه
نام آیه: آیه جزیه
واقع در سوره: توبه
شماره آیه: ۲۹
جزء: ۱۰
مکان نزول: مدینه
موضوع: اعتقادی • فقهی • سیاسی
درباره: جهاد با اهل کتابجزیه
سایر: جهادجهاد ابتداییغزوه تبوکدار الاسلامدار الحرب

آیه جزیه، بیست و نهمین آیه از سوره توبه است. در این آیه مسلمانان به جهاد با اهل‌کتاب تا زمان اسلام آوردن یا دریافت جزیه از آنان فرمان داده شده‌اند. این آیه در زمان صدور دستور پیامبر(ص) بر جنگ با رومیان نازل شد. غزوه تبوک پس از نزول آیه جزیه آغاز شد.

برخی مفسران این آیه را ناسخ تمام آیات با مضامین صلح یا آیاتی که جهاد را منوط به شرایطی کرده‌اند می‌دانند. برخی از اندیشمندان مسلمان بر اساس این آیه در خصوص روابط سیاسی و حقوقی کشورهای مسلمانان با سایر کشورها معتقد به اصالت جنگ شده‌اند.

محتویات

متن و ترجمه آیه

آیه جزیه، آیه بیست و نهم سوره توبه است که به جهاد با اهل کتاب تا زمان اسلام آوردن یا دریافت جزیه از آنان فرمان داده است. در برخی متون به آن، آیه سیف و قتال نیز گفته شده است.[۱] متن این آیه چنین است:

قَاتِلُوا الَّذِينَ لَا يُؤْمِنُونَ بِاللَّـهِ وَلَا بِالْيَوْمِ الْآخِرِ‌ وَلَا يُحَرِّ‌مُونَ مَا حَرَّ‌مَ اللَّـهُ وَرَ‌سُولُهُ وَلَا يَدِينُونَ دِينَ الْحَقِّ مِنَ الَّذِينَ أُوتُوا الْكِتَابَ حَتَّىٰ يُعْطُوا الْجِزْيَةَ عَن يَدٍ وَهُمْ صَاغِرُ‌ونَ
با کسانی از اهل کتاب که به خدا و روز بازپسین ایمان نمی‌آورند، و آنچه را خدا و فرستاده‌اش حرام گردانیده‌اند حرام نمی‌دارند و متدین به دین حق نمی‌گردند، کارزار کنید، تا با [کمال‌] خواری به دست خود جزیه دهند.

زمان نزول

مجلسی معتقد است آیه جزیه در زمان صدور دستور پیامبر(ص) بر جنگ با رومیان نازل شد.[۲] پس از نزول آیه، غزوه تبوک در سال نهم هجری آغاز شد.[۳] برخی مفسران این آیه را ناسخ آیات صلح و آیاتی که جهاد را به شرایط خاصی مقید کرده دانسته‌اند.[۴]

جهاد و دریافت جزیه از اهل کتاب

برخی مفسران بر اساس این آیه، جهاد با اهل‌کتاب را واجب می‌دانند.[۵] در این آیه اهل کتاب با چهار صفت اقرار نکردن به توحید خدا و قیامت، حرام ندانستن محرمات و نپذیرفتن دین حق توصیف شده‌اند. هر یک از این صفات موجب جهاد با اهل کتاب دانسته شده است.[۶]

علامه طباطبایی معتقد است منظور آیه، جهاد با همه اهل‌کتاب است.[۷] از این رو فرقی نمی‌کند که ظالم، متجاوز به حقوق مسلمانان یا مانع تبلیغ دین اسلام باشند یا این ویژگی‌ها را نداشته باشند.[۸] همچنین گفته شده پرداخت جزیه به معنای پذیرش اسلام و روی‌گرداندن از آیین قبلی نیست.[۹] در متون تفسیری جزیه به پرداخت مالیات‌ اهل کتاب ساکن‌ در سرزمین‌های‌ اسلامی‌ به دولت اسلامی در قبال مسئولیتی که مسلمانان برای تأمین‌ جان و مال اهل‌کتاب دارند، گفته می‌شود.[۱۰]

دلیل قرآنی جهاد ابتدایی و اصالت جنگ

آیه جزیه یکی از مستندات قرآنی جهاد ابتدایی در نظر برخی فقهای مذهب شیعه و اهل‌سنت به شمار می‌رود.[۱۱] بر اساس این آیه و دلائل قرآنی و روایی دیگر، برخی اندیشمندان مسلمان در خصوص روابط حقوقی و سیاسی کشورهای اسلامی (در اصطلاح: دارالاسلام) با سایر کشورها (در اصطلاح: دارالکفر) معتقد به اصالت جنگ شدند مگر آنکه پیمان‌های صلح منعقد شود.[۱۲]

مراد از صاغرون

برخی مفسران واژه صاغرون در آیه جزیه را به خفت و ذلت تفسیر کرده‌اند. بر اساس این تفسیر، بخش پایانی در آیه این‌گونه معنا می‌شود که اهل‌کتاب باید با دست خود با ذلت جزیه پرداخت کنند.[۱۳]

علامه طباطبایی این دیدگاه که صاغرون در آیه به معنای تحقیر آنان است را نمی‌پذیرد. وی بر این باور است مراد از این واژه در آیه آن نیست که مسلمانان به اهل کتاب توهین و آنان را تحقیر کنند بلکه به معنای خضوع اهل کتاب در برابر سنت اسلامى و تسليم شدن آنان در برابر حكومت اسلامى است.[۱۴] وی دلیل رد کردن معنای تحقیر را منطبق نبودن آن با وقار و سکینه اسلامی دانسته است.[۱۵]

پانویس

  1. برزنونی، «اسلام اصالت جنگ یا اصالت صلح؟»، ص۹۵ و ۱۰۰.
  2. مجلسی، بحار الانوار، دار احیاء التراث العربی، ج۲۱، ص۱۸۹.
  3. مجلسی، بحار الانوار، دار احیاء التراث العربی، ج۲۱، ص۱۸۹.
  4. هواری اوراسی، تفسیر کتاب الله العزیز، ۱۴۲۶ق ج۱، ص۴۱۱؛ تقی‌زاده اکبری، «اصالت جنگ یا صلح از منظر دین با تأکید بر آیات قرآن کریم»، ص۱۴۶.
  5. طوسی، التبیان، داراحیاء التراث العربی، ج۵، ص۲۰۲.
  6. طوسی، التبیان، داراحیاء التراث العربی، ج۵، ص۲۰۲؛ سیوری، کنزالعرفان، ۱۳۴۳ش، ج۱، ص۳۶۱.
  7. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۹، ص۲۴۷-۲۵۳.
  8. تقی‌زاده اکبری، «اصالت جنگ یا صلح از منظر دین با تأکید بر آیات قرآن کریم»، ص۱۵۲.
  9. تقی‌زاده اکبری، «اصالت جنگ یا صلح از منظر دین با تأکید بر آیات قرآن کریم»، ص۱۵۲.
  10. مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، ۱۳۷۴ش، ج۷، ص۳۵۰-۳۵۸؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۹، ص۲۳۷.
  11. الهندی، احکام الحرب و السلام، ۱۹۹۳م، ص۱۲۲-۱۲۳؛ برزنونی، «اسلام اصالت جنگ یا اصالت صلح؟»، ص۱۰۰.
  12. رجوع کنید به: زحیلی، آثار الحرب فی الفقه الاسلامی، ۱۴۱۲ق، ص۱۳۰؛ الهندی، احکام الحرب و السلام، ۱۹۹۳م، ص۱۲۲-۱۲۳
  13. سایس، تفسیر آیات الاحکام، ۱۴۲۳ق، ص۴۵۱؛ شحاته، تفسیر قرآن کریم، ۱۴۲۲ق، ج۵، ص۱۸۴۵؛ طیب، اطیب البیان، ۱۳۶۹ش، ج۶، ص۲۰۶؛ کرمی، تفسیر لکتاب الله المنیر، ۱۴۰۲ق، ج۴، ص۷۷.
  14. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۹، ص۲۴۹-۲۵۲.
  15. طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۴ق، ج۹، ص۲۴۹-۲۵۲.

منابع

  • برزنونی، محمدعلی، «اسلام اصالت جنگ یا اصالت صلح؟»، حقوقی بین‌الملل، ش۳۳، ۱۳۸۴ش.
  • تقی‌زاده اکبری، علی/ حسینی فاضل، سید مرتضی، «اصالت جنگ یا صلح از منظر دین با تأکید بر آیات قرآن کریم»، پژوهش‌های سیاست اسلامی، ش۲۶۱، بهار ۱۳۹۲ش.
  • زحیلی، وهبه مصطفی، آثار الحرب فی الفقه الاسلامی، دمشق، دارالفکر، چاپ چهارم، ۱۴۱۲ق.
  • سایس، محمدعلی، تفسیر آیات الاحکام، تحقیق: ناجی ابراهیم سویدان، بیروت، المکتبة العصریه، چاپ اول، ۱۴۲۳ق.
  • سیوری، جمال‌الدین مقداد بن عبدالله، کنزالعرفان، تهران، مرتضوی، ۱۳۴۳ش.
  • شحاته، عبدالله، تفسیر قرآن کریم، قاهره، دار غریب للطباعة والنشر والتوزیع، ۱۴۲۲ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، تهران، دارالکتب الاسلامیه، چاپ دوم، ۱۳۹۴ق.
  • طوسی، محمدبن حسن، التبیان فی تفسیر القرآن، تحقیق و تصححی: احمد حبیب قصیر، بیروت، داراحیاء التراث العربی، بی‌تا.
  • طیب، عبدالحسین، اطیب البیان، تهران، اسلام، چاپ دوم، ۱۳۶۹ش.
  • کرمی، محمد، تفسیر لکتاب الله المنیر، قم، علمیه، چاپ اول، ۱۴۰۲ق.
  • مجلسی، محمدباقر، بحار الانوار، تحقیق عبدالزهرا علوی/ محمدباقر محمودی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، چاپ اول، بی‌تا.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الاسلامیه، ۱۳۷۴ش.
  • هندی، احسان، احکام الحرب و السلام فی دولة الاسلام، دمشق، دارالمنیر للطباعة و النشر و التوزیع، چاپ اول، ۱۹۹۳.
  • هواری اوراسی، هود بن محکم، تفسیر کتاب الله العزیز، الجزائر، دارالبصائر، چاپ اول، ۱۴۲۶ق.