باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

آیه تخییر
مشخصات آیه
نام آیه: تخییر
واقع در سوره: احزاب
شماره آیه: ۲۸ و ۲۹
جزء: ۲۱
شماره صفحه: ۴۲۱
مکان نزول: مدنی
موضوع: اخلاقی- فقهی
درباره: اختیار داشتن همسران پیامبر به طلاق یا زندگی با پیامبر(ص)

آیه تخییر، آیه ۲۸ و ۲۹ سوره احزاب است با موضوع اختیار داشتن همسران پیامبر(ص) بین طلاق یا زندگی با وی.

این آیه، به دنبال مشاجره اهانت آمیز برخی از همسران پیامبر با او، بر سر درخواست‌های مادی که داشتند، نازل شد و پیامبر اسلام(ص) به دستور خداوند، زنانش را بین ماندن در کنار خود و زندگی ساده، یا طلاق و بهره‌مند شدن از مال فراوان اختیار داد. آیه تخییر منشأ اختلاف فقهی بین شیعه و اهل سنت درباره چگونگی وقوع طلاق شده است.

محتویات

آیه و ترجمه

«يَا أَيُّهَا النَّبِيُّ قُل لِّأَزْوَاجِكَ إِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ الْحَيَاةَ الدُّنْيَا وَ زِينَتَهَا فَتَعَالَيْنَ أُمَتِّعْكُنَّ وَ أُسَرِّحْكُنَّ سَرَاحًا جَمِيلًا(۲۸) وَ إِن كُنتُنَّ تُرِدْنَ اللَّهَ وَ رَسُولَهُ وَالدَّارَ الْآخِرَةَ فَإِنَّ اللَه أَعَدَّ لِلْمُحْسِنَاتِ مِنكُنَّ أَجْرًا عَظِيمًا(۲۹)»

ای پیامبر، به زنانت بگو: اگر خواهان زندگی دنیا و زینت‌های آن، هستید، بیایید تا شما را بهره‌مند سازم و به وجهی نیکو رهایتان کنم.(۲۸) و اگر خواهان خدا و پیامبر او و سرای آخرت هستید، خدا به نیکوکارانتان پاداشی بزرگ خواهد داد.

شأن نزول و محتوا

بعد از پیروزی مسلمانان در غزوه خیبر، گنجینه آل ابی‎الحقیق[۱] به شخص پیامبر اسلام رسید[۲] مطابق با برخی شأن‌نزولها، پیامبر محتوای آن گنجینه را به دستور خدا بین مسلمانان تقسیم کرد، اما همسران پیامبر اسلام(ص)، آن را از او مطالبه نمودند و چون پیامبر از اقدام خود آنها را مطلع کرد، به او گفتند آیا گمان می کنی که اگر ما را طلاق بدهی هم کفوی از قوم ما پیدا نمی‌شود که با ما ازدواج کند؟ به دنبال گفته آنها پیامبر اسلام(ص) به دستور خدا از همسرانش ۲۹ روز کناره‌گیری نمود تا این آیه نازل شد.[۳] در کتاب کافی از ، در روایتی به نقل از امام صادق(ع) به حفصه[۴] و در روایت دیگری به زینب بنت جحش [۵] نسبت داده شده است. چنانکه در تفسیر نمونه آمده است، این درخواست همسران پیامبر(ص) در شرایطی بوده که بسیاری از مؤمنان در سختی زندگی می‌کرده و خانه‌ای برای زندگی نداشته‌اند.[۶]

بر مبنای روایات دیگری که طبری از مفسران اهل سنت در شأن نزول آیه در تفسیر خود نقل نموده است، این آیه به خاطر درخواست عایشه از پیامبر برای زیاد نمودن نفقه یا چیز دیگری یا به خاطر غیرتی که عایشه در حق دیگران همسران پیامبر از خود نشان داد نازل شده است[۷]

به عقیده علامه طباطبایی، و آیت الله مکارم شیرازی، پیامبر در صورت طلاق، علاوه بر مهریه، مالی نیز به آنها می‌داد تا با آن بتوانند زندگی کنند.[۸]

طبرسی در تفسیر مجمع البیان، از برخی مفسران نقل کرده که منظور از «تخییر»، اختیار داشتن همسران پیامبر(ص) بین دنیا و آخرت دانسته شده است.[۹]

اختلاف فقهی

«آیه تخییر» منشأ برخی اختلافات فقهی شده است.[۱۰] برخی از اهل سنت با تکیه بر این آیه معتقدند که برای جدایی زن و مرد از یکدیگر، نیازی به خواندن صیغه طلاق نبوده و اگر زنی بین جدایی یا زندگی کردن با شوهرش، جدایی را انتخاب کرد، طلاق انجام شده است.[۱۱] همچنین برخی صرف مخیر کردن زن بین رفتن یا ماندن را نوعی طلاق دانسته‌اند.[۱۲] ولی به عقیده فقهای شیعه، اختیار دادنِ به زن بین ماندن یا رفتن، طلاق نبوده و برای طلاق باید صیغه طلاق به همراه شرایطش خوانده شود.[۱۳]

پانویس

  1. گنجینه زر و زیور خاندان ابی‌الحقیق که معمولاً در عروسی‌های مکه کرایه داده می‌شد(واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۷۱)
  2. برای تفصیل رجوع کنید: واقدی، المغازی، ۱۴۰۹ق، ج۲، ص۶۷۱ و ۶۷۲
  3. قمی، تفسیر قمی، ۱۳۶۳ش، ج‏۲، ص۱۹۲.
  4. کلینی، كافى، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۳۸، ح۲
  5. کلینی، كافى، ۱۴۰۷ق، ج۶، ص۱۳۸، ح۴
  6. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۷، ص۲۷۹.
  7. طبرى، جامع البيان، ۱۴۱۲ق، ج۲۱، ص۹۹ تا ۱۰۱
  8. مکارم شیرازی، تفسیر نمونه، ۱۳۷۱ش، ج۱۷، ص۲۸۱؛ طباطبایی، المیزان، ۱۳۹۰ق، ج۱۶، ص۳۰۵ و ۳۰۷.
  9. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۵۵.
  10. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۵۵؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۶، ص۴۱۲.
  11. مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۷۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۵۵.
  12. مقریزی، إمتاع الأسماع، ۱۴۲۰ق، ج۱۳، ص۷۰؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۵۵.
  13. طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۸، ص۵۵۵؛ ابوالفتوح رازی، روض الجنان، ۱۴۰۸ق، ج۱۶، ص۴۱۲.

منابع

  • ابوالفتوح رازی، حسین بن علی، روض الجنان و روح الجنان فی تفسیر القرآن، مشهد،آستان قدس رضوی، ۱۴۰۸ق.
  • طباطبایی، محمدحسین، المیزان فی تفسیرالقرآن، بیروت، موسسة الأعلمی للمطبوعات، ۱۳۹۰ق.
  • طبرانی، التفسیرالکبیر: تفسیر القرآن الکریم(طبرانی)، اردن، دارالکتاب الثقافی، چاپ اول، ۲۰۰۸م.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، تهران، ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • طبرى، محمد بن جریر، جامع البیان فى تفسیر القرآن، بیروت، دار المعرفة، ۱۴۱۲ق.
  • قمى، على بن ابراهیم، تفسیر قمی، قم، دار الکتاب، چاپ سوم، ۱۳۶۳ش.
  • کلینى، محمد بن یعقوب، الکافی، تهران، اسلامیه، چاپ چهارم، ۱۴۰۷ق.
  • مقریزی، احم بن علی، إمتاع الأسماع بما للنبی من الأحوال و الأموال و الحفدة و المتاع، بیروت، دارالکتب العلمیة، ۱۴۲۰ق.
  • مکارم شیرازی، ناصر، تفسیر نمونه، تهران، دارالکتب الإسلامیة، ۱۳۷۱ش.
  • واقدی، محمد بن عمر، المغازی، تحقیق مارسدن جونس، بیروت، مؤسسة الأعلمی، ۱۴۰۹ق.