باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

آیات تحدی
مشخصات آیه
نام آیه: آیات تحدی
واقع در سوره: طور (۳۴)قصص (۴۹)اسراء (۸۸)هود (۱۳)یونس (۳۸)، بقره (۲۳)
جزء: ۲۷، ۲۰، ۱۵، ۱۲، ۱۱، ۱
موضوع: اعجاز قرآن
درباره: تحدی

آیات تَحَدّی شش آیه در قرآن است که منکران پیامبر اسلام را به آوردن همانندی برای قرآن یا بخشی از آن دعوت می‌کند. شماری از آیات تحدی به کل قرآن، تعدادی به ده سوره و بعضی دیگر به یک سوره تحدی کرده است.

به‌باور برخی از مفسران، تحدی به قرآن به‌صورت مرحله‌ای و از دشوار به آسان صورت گرفته است؛ یعنی از تحدی به کل قرآن آغاز شده و با تحدی به یک سوره پایان یافته است؛ اما برخی معتقدند که ترتیب نزول آیات قرآن، برخلاف این مرحله‌بندی است.

محتویات

مفهوم‌شناسی تحدی به قرآن

نوشتار اصلی: تحدی

تَحَدّی‌ هماوردخواستن و به‌مبارزه‌طلبیدن رقیب برای آشکارشدن ناتوانی او است.[۱] تحدی اصطلاحی در علوم قرآنی[۲] و کلام اسلامی[۳] و از شرایط معجزه است[۴] که براساس آن، پیامبران منکران نبوتشان را به‌مبارزه می‌طلبد تا مانندی برای معجزاتش بیاورند.[۵]

در قرآن برای اثبات معجزه‌بودن قرآن و نبوت پیامبر(ص)، منکران به‌مبارزه دعوت شده‌اند و از آنها خواسته شده است که اگر قرآن را از جانب خدا نمی‌دانند، همانندی برای آن بیاورند[۶] که به آن تحدی به قرآن گفته می‌شود.[۷]

اقسام تحدی در قرآن

قرآن در شش آیه به تحدی دعوت کرده است که به آنها آیات تحدی می‌گویند.[۸] این آیات سه دسته هستند: در سه آیه به کل قرآن، در یک آیه به ده سوره و در دو آیه هم به یک سوره تحدی شده است:

تحدی به کل قرآن

در سه آیه از آیات قرآن کریم، به تحدی به کل قرآن دعوت شده است:

  • آیه ۳۴ سوره طور: فَلْيَأْتُوا بِحَدِيثٍ مِثْلِهِ إِنْ كَانُوا صَادِقِينَ (ترجمه: پس اگر راست می‌گویند سخنی مانند آن بیاورند).[۹]
  • آیه ۴۹سوره قصص: قُلْ فَأْتُوا بِكِتَابٍ مِّنْ عِندِ اللَّهِ هُوَ أَهْدَىٰ مِنْهُمَا أَتَّبِعْهُ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ (ترجمه: بگو: «پس اگر راست می‌گویید، کتابی از جانب خدا بیاورید که از این دو هدایت‌کننده‌تر باشد تا پیرویش کنم).[۱۰]
  • آیه ۸۸ سوره اسراء؛ قُلْ لَئِنِ اجْتَمَعَتِ الْإِنْسُ وَ الْجِنُّ عَلی أَنْ یأْتُوا بِمِثْلِ هذَا الْقُرْآنِ لا یأْتُونَ بِمِثْلِهِ وَ لَوْ کانَ بَعْضُهُمْ لِبَعْضٍ ظَهیراً (ترجمه: بگو: «اگر انس و جن گرد آیند تا نظیر این قرآن را بیاورند، مانند آن را نخواهند آورد، هرچند برخی از آنها پشتیبان برخی [دیگر] باشند). [۱۱]

تحدَّی به ده سوره

در آیه ۱۳سوره هود، کافران دعوت شده‌اند که اگر می‌توانند ده سوره شبیه سوره‌های قرآن بیاورند: أَمْ یقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِعَشْرِ سُوَرٍ مِثْلِهِ مُفْتَرَیاتٍ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ (ترجمه: یا می‌گویند این [قرآن] را به‌دروغ ساخته است. بگو: اگر راست می‌گویید، ده سوره برساخته‌شده مانند آن بیاورید و غیر از خدا هرکه را می‌توانید، فرا خوانید).[۱۲]

تحدّی به یک سوره

در دو آیه از قرآن به تحدی به یک سوره دعوت شده است:

  • آیه ۳۸سوره یونس: أَمْ یقُولُونَ افْتَراهُ قُلْ فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِثْلِهِ وَ ادْعُوا مَنِ اسْتَطَعْتُمْ مِنْ دُونِ اللَّهِ إِنْ کُنْتُمْ صادِقینَ (ترجمه: یا می‌گویند: «آن را به دروغ ساخته است.» بگو: «اگر راست می‌گویید، سوره‌ای مانند آن بیاورید، و هرکه را جز خدا می‌توانید، فراخوانید).[۱۳]
  • آیه ۲۳سوره بقره: وَإِن كُنتُمْ فِي رَيْبٍ مِّمَّا نَزَّلْنَا عَلَىٰ عَبْدِنَا فَأْتُوا بِسُورَةٍ مِّن مِّثْلِهِ وَادْعُوا شُهَدَاءَكُم مِّن دُونِ اللَّهِ إِن كُنتُمْ صَادِقِينَ (ترجمه: و اگر در آنچه بر بنده خود نازل کرده‌ایم، شک دارید، پس اگر راست می‌گویید، سوره‌ای مانند آن بیاورید و گواهان خود را غیرخدا فراخوانید).[۱۴]

ترتیب نزول

برخی از مفسران بر این باورند که نزول آیات تحدی، براساس سیری منظم بوده و هماوردطلبی قرآن از دشوار به آسان واقع شده است؛[۱۵] به این شکل که نخست، خداوند منکران قرآن را به آوردن همانندی برای کل قرآن دعوت کرد؛ ولی آنان نتوانستند. بعد از آنان خواست که اگر می‌توانند ده سوره، شبیه سوره‌های قرآن بیاورند؛ ولی باز هم نتوانستند؛ سپس در مرحله سوم، از آنان دعوت کرد که یک سوره همانند قرآن بیاورند.[۱۶]

در مقابل این دیدگاه، برخی از پژوهشگران می‌گویند: ترتیب نزول قرآن نشان می‌دهد که آیات تحدی، سیر نزول منظمی نداشته و به‌صورت پراکنده و در مناسبت‌های مختلف نازل شده است.[۱۷]

پانویس

  1. شرح المصطلحات الکلامیه، ۱۴۱۵ق، ص۶۴.
  2. جواهری، «واکاوی ملاک تحدی در قرآن و نقد منطق تنزّلی»، ص۱۱۲.
  3. شرح المصطلحات الکلامیه، ۱۴۱۵ق، ص۶۴.
  4. باقلانی، اعجاز القرآن، ۱۴۲۱ق، ص۱۶۱
  5. مؤدب، اعجاز قرآن در نظر اهل بیت، ۱۳۷۹ش، ص۱۷.
  6. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۴۸۱.
  7. محقق سبزواری، اسرار الحکم، ۱۳۸۳ش، ص۴۷۲.
  8. خرمشاهی، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، ۱۳۷۷ش، ج۱، ص۴۸۱.
  9. سوره طور، آیه۳۴.
  10. سوره قصص، آیه۴۹.
  11. سوره اسرا، آیه۸۸.
  12. سوره هود، آیه۱۳.
  13. سوره یونس، آیه۳۸.
  14. سوره بقره، آیه۲۳.
  15. زمخشری، الکشاف، ۱۴۰۷ق، ج۲، ص۳۸۳.
  16. جصاص، احکام‌القرآن، ۱۴۰۵ق، ج۱، ص۳۴.
  17. بهجت‌پور، «بررسی سیر تنزیلی آیات تحدی»، ص۷۷.

منابع

  • قرآن کریم، ترجمه فولادوند.
  • باقلانی، ابوبکر، اعجاز القرآن، تعلیق ابوعبدالرحمن عویضه، بیروت، دارالکتب العلمیه، ۱۴۲۱ق.
  • بهجت‌پور، عبدالکریم و زهرا بهجت‌پور، «بررسی سیر تنزیلی آیات تحدی»، در نشریه قبسات، ش۷۷، پاییز ۱۳۹۴.
  • جصاص، احمد بن علی، احکام‌القرآن، تحقیق محمدصادق قمحاوی، بیروت، دار احیاء التراث العربی، ۱۴۰۵ق.
  • جمعی از نویسندگان، شرح المصطلحات الکلامیه، مشهد، آستان قدس رضوی، ۱۴۱۵ق.
  • جواهری، سیدمحمدحسن، «واکاوی ملاک تحدی در قرآن و نقد منطق تنزّلی»، پژوهش‌های قرآنی، ش۲، ۱۳۹۵ش.
  • خرمشاهی، بهاءالدین، دانشنامه قرآن و قرآن‌پژوهی، تهران، نشر ناهید-دوستان، ۱۳۷۷ش.
  • محقق سبزواری، محمدباقر، اسرارالحکم، تحقیق کریم فیضی، قم، مطبوعات دینی، ۱۳۸۳ش.
  • مؤدب، سیدرضا، اعجاز قرآن در نظر اهل بیت عصمت و بیست نفر از علمای بزرگ اسلام، قم، احسن الحدیث، ۱۳۷۹ش.
  • زمخشری، محمود، الکشاف عن حقائق غوامض التنزیل، بیروت، دار الکتاب العربی، ۱۴۰۷ق.