باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

نمایی از مسجد الاقصی و قبةالصخره

مسجد الاقصی، از مساجد اسلامی در شهر بیت‌المقدس و نخستین قبله مسلمانان است. بنابر برخی روایات، پیامبر اکرم(ص) از آنجا به معراج رفت. قرآن در سوره اسراء به هنگام ذکر معراج از آن یاد کرده است.

محتویات

موقعیت و نامگذاری

سُبْحَانَ الَّذِی أَسْرَ‌یٰ بِعَبْدِهِ لَیلًا مِّنَ الْمَسْجِدِ الْحَرَ‌امِ إِلَی الْمَسْجِدِ الْأَقْصَی الَّذِی بَارَ‌کنَا حَوْلَهُ لِنُرِ‌یهُ مِنْ آیاتِنَا ۚ إِنَّهُ هُوَ السَّمِیعُ الْبَصِیرُ‌﴿۱﴾ (ترجمه: منزّه است آن [خدایی‌] که بنده‌اش را شبانگاهی از مسجد الحرام به سوی مسجد الاقصی-که پیرامون آن را برکت داده‌ایم- سیر داد، تا از نشانه‌های خود به او بنمایانیم، که او همان شنوای بیناست﴿۱﴾)[ ۱۷–۱]

اسراء، آیه۱.

مسجد الاقصی به معنای دورترین مسجد، به مسجدی در شهر بیت المقدس فلسطین اشاره دارد[نیازمند منبع] که در جنوب شرقی شهر و فاصله ۵۰۰ متری مسجد صخره واقع شده است[۱] درباره نامگذاری آن به مسجد الاقصی گفته‌اند که بُعدِ مسافتش تا مکه و مسجدالحرام، محل استقرار پیامبر و مسلمانان، مورد توجه بوده است.[۲]

برخی با استناد به روایات نبوی که در آنها برای اشاره به مسجد الاقصی از بیت‌المقدس و مسجد بیت‌المقدس استفاده شده، گفته‌اند در صدر اسلام، برای اشاره به مسجد مذکور از نام بیت‌المقدس و مسجد بیت‌المقدس استفاده می‌شده است[نیازمند منبع] و از دوره عبدالملک بن مروان، نام مسجد الاقصی بر ساختمان مسجد نامیده شده است.[۳] پیش از این منظور از مسجد الاقصی که در قرآن هم به کار رفته، محوطه وسیعی بوده که شامل مسجد صخره (محل عروج پیامبر)، رواق‌ها و... می‌شده است.[۴] از این‌رو علامه طباطبایی در المیزان منظور از مسجد الاقصی را که در آیه نخست سوره اسراء به آن اشاره شده، بیت‌المقدس دانسته است که حضرت داود و سلیمان آن را بنا کرده‌اند.[۵]

فضیلت

مسجد الاقصی نزد مسلمانان، مسیحیان و یهودیان محترم است.[نیازمند منبع] پیامبر از این مکان به معراج رفته[۶] و تا پیش از تغییر قبله مسلمانان در سال دوم قمری، نخستین قبله مسلمانان بوده است.[۷] برخی شیعیان ایرانی در قدیم به‌ویژه در دوره قاجار و پهلوی، به هنگام سفر حج، اماکن مذهبی بیت المقدس از جمله مسجد الاقصی را زیارت می‌کرده‌اند.[۸]

در احادیث، مسجد الاقصی در کنار مسجد الحرام، مسجد النبی و مسجد کوفه یکی از چهار مساجد بافضیلت دانسته شده است.[۹] و در برخی منابع روایی شیعه، حدیثی درباره برتری مسجد کوفه بر مسجد الاقصی نیز وجود دارد.[۱۰] همچنین مسجد الاقصی از اماکن تخییر به شمار نیامده در حالی‌که از نظر فقیهان شیعه، در مسجد الحرام، مسجد النبی و مسجد کوفه مسافر مخیر است که نماز را تمام یا شکسته بخواند.[۱۱]

بر اساس روایات دیگر مسجد الاقصی در کنار مسجد الحرام و مسجد النبی از مساجد سه‌گانه بافضیلت است.[۱۲] و در روایتی نمازگزاردن یک نماز در این مساجد برابر با هزار نماز در دیگر مساجد است.[۱۳]

تاریخچه

بنا بر اسنادی که از قرن نخست قمری بر جای مانده، بنای مسجد الاقصی در دوره ولید بن عبدالملک خلیفه اموی، در سال ۹۶ق ساخته شده است.[۱۴] البته ساخت بنا در دوره عبدالملک بن مروان خلیفه اموی (۲۶-۸۶ق) در سال ۸۴ق آغاز شده بود و در دوره ولید پایان یافت.[نیازمند منبع] گفته شده عبدالملک شامیان را از رفتن به حج بازداشت و آنان را به طواف پیرامون مسجد الاقصی واداشت.[۱۵] چرا که عبدالله بن زبیر از موسم حج برای تبلیغ علیه عبدالملک و بیعت گرفتن از حاجیان برای خود سود می‌جست و در خطبه‌هایش در روز عرفه و ایام منا، با یاد‌کردن از لعنت پیامبر بر حَکم بن عاص، جد عبدالملک، و دودمانش، شامیان را به خود متمایل می‌کرد.[۱۶]

گفته شده نخستین بار حضرت داوود در محل مسجد الاقصی، معبدی احداث کرد و حضرت سلیمان آن را تکمیل نمود و در آن زمان به معبد اورشلیم، معبد ایلیاء، و بقعه ایلیاء خوانده می‌شده است. و قبل از فتح آن توسط مسلمانان در محل مسجد الاقصی کلیسایی به نام حضرت مریم وجود داشت که به وسیله امپراطور روم شرقی بنا شده بود.[نیازمند منبع]

بازسازی و تعمیر

ساختمان مسجد الاقصی در دوره‌های مختلف تعمیر و بازسازی شده است.عباسیان، فاطمیان، ایوبیان و عثمانیان از جمله حکومت‌هایی هستند که به تعمیر و بازسازی مسجد الاقصی پرداخته‌اند. در دروه عباسیان ساختمان مسجد بر اثر زلزله تخریب شده است. منصور دوانیقی[۱۷] و مهدی عباسی از خلفای عباسی ساختمان مسجد را تعمیر و بازسازی کرده‌اند.[نیازمند منبع] همچنین بنا به کتیبه‌ای، به دستور الظاهر لاعزاز دین الله از خلفای عباسی در سال ۴۲۶ق بر فراز مسجد الاقصی گنبدی ساخته شد و به دستور المستنصر لدین الله نیز در سال ۴۵۸ق ایوان شمالی مسجد بازسازی شد.

صلیبی‌ها در سال ۱۰۹۹م برابر با ۵۸۳ق که بیت المقدس را تصرف کردند، در قسمتی از محل مسجد الاقصی، کلیسا ساختند و قسمت دیگر آن را به عنوان استراحتگاهی برای سواران و انبار ذخایر خود قرار دادند. ولی صلاح الدین ایوبی بیت المقدس را از آنها باز پس گرفت و محراب مسجد را تجدید بنا نمود و گنبد آن را کاشی‌کاری کرد و منبر چوبی معروف خود را در آن قرار داد.[۱۸]

ناصر خسرو (۳۹۴-۴۸۱ق) در سفرنامه خود توصیفاتی از مسجد الاقصی ارائه داده است.

ساختمان

ساختمان مسجد الاقصی دارای ۸۸ متر طول و ۳۵ متر عرض است. ساختمان مسجد بر روی ۵۳ ستون مرمری و ۴۹ پایه بنا گردیده است.[۱۹]

وقایع مرتبط

در سال ۱۹۶۹ میلادی، یک اسرائیلی به نام دنیس مایکل ولیم روهان مسجد الاقصی را آتش زد در این آتش سوزی بخش هایی از مسجد آسیب دید و سقف آن فرو ریخت و منبر قدیمی مسجد که در سال ۵۸۳ق در آتش سوخت. [۲۰]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. حمیدی، تارخ اورشلیم، ص۱۸۳.
  2. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۲، ص۷؛ طبرسی، مجمع البیان، ۱۳۷۲ش، ج۶، ص۶۱۱.
  3. تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ص۱۰.
  4. تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ص۷.
  5. علامه طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱۳، ص۶.
  6. سوره اسراء، آیه۱.
  7. طباطبایی، المیزان، ۱۴۱۷ق، ج۱، ص۳۳۱.
  8. برای نمونه نک: جعفریان، ص۲۳۰.
  9. شیخ صدوق، من لایحضره الفقیه، ۱۴۱۳ق، ج۱، ص۲۹.
  10. عیاشی، تفسیر العیاشی، ۱۳۸۰ق، ج۲، ص۲۷۹؛ محدث نوری، مستدرک وسائل الشیعه،‌ ۱۴۰۸ق، ج۳، ص۴۰۹.
  11. طوسی، النهایه، ۱۴۰۰ق، ص۱۲۴؛ علامه حلی، منتهی المطلب، ۱۴۱۲ق، ج۶، ص۳۶۶.
  12. بخاری، صحیح البخاری، ۱۴۰۷ق، ج۱، ص۳۹۸.
  13. تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، ۱۴۰۹ق، ص۶۶۱.
  14. نگاه کنید به: تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ص۱۰.
  15. تاریخ یعقوبی، ج۲، ص۲۶۱؛ البدایة و النهایه، ج۸، ص۲۸۰؛ حیاة الحیوان، ج۲، ص۵۸.
  16. اخبار مکه، فاکهی، ج۱، ص۳۵۶؛ البدایة و النهایه، ج۸، ص۲۸۰.
  17. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ص۱۸۳.
  18. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ص۱۸۳.
  19. حمیدی، تاریخ اورشلیم، ص۱۸۳.
  20. تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ص۱۹.

منابع

  • بخاری، محمد بن اسماعیل، صحیح البخاری، تحقیق مصطفى دیب البغا، بیروت، دار ابن کثیر، الیمامه، ۱۴۰۷ق.
  • حمیدی، سید جعفر، تاریخ اورشلیم (بیت المقدس)، امیرکبیر، تهران، ۱۳۸۱ش.
  • جعفریان، رسول، پنجاه سفرنامه حج قاجاری، نشر علم، تهران، ۱۳۸۹ش.
  • طبرسی، فضل بن حسن، مجمع البیان فی تفسیر القرآن، مقدمه: محمدجواد بلاغی، تهران، انتشارات ناصر خسرو، ۱۳۷۲ش.
  • علامه طباطبایی، سید محمدحسین، المیزان فی تفسیر القرآن، قم، دفتر انتشارات اسلامی جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۷ق.
  • محدث نوری، حسین بن محمدتقی، مستدرک الوسائل و مستنبط المسائل، قم، مؤسسه آل البیت، ۱۴۰۸ق.
  • عیاشی، محمد بن مسعود، تفسیر العیاشی، تصحیح: سید هاشم رسولی محلاتی، تهران، المطبعه العلمیه، ۱۳۸۰ق.
  • شیخ صدوق، محمد بن علی، من لایحضره الفقیه،‌ تصحیح: علی‌اکبر غفاری،‌ قم، دفتر انتشارات اسلامی وابسته به جامعه مدرسین حوزه علمیه قم، ۱۴۱۳ق.
  • تفسیر منسوب به امام حسن عسکری، قم، مدرسة الامام المهدی عجل الله تعالی فرجه الشریف، ۱۴۰۹ق.
  • موسی غوشه، محمدهاشم، تاریخ مجموعه مسجد الاقصی، ترجمه: سید شهرام فرهانیان و هودسا عاطفی، قم، نشر ادیان، ۱۳۹۰ش،