باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان

مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان
رئیس امام موسی صدر(۱۳۴۸ش - ۱۳۷۲ش)
محمد مهدی شمس الدین(۱۳۷۲ش - ۱۳۷۹ش)
عبدالامیر قبلان (از سال ۱۳۷۹ش)
بنیانگذار امام موسی صدر
بنیانگذاری ۱۳۴۸ش
دین اسلام،شیعه
کشور پرچم لبنان.png لبنان

مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان، اولین موسسه رسمی شیعه در جهان که به همت و تلاش امام موسی صدر در سال ۱۹۶۹م/۱۳۸۹ق تأسیس شد. سید موسی صدر از ابتدای تشکیل تا زمان ربوده شدنش(۲۵ آگوست ۱۹۷۸)، ریاست آن را بر عهده داشت. وظیفه اصلی این مجلس، دفاع از حقوق شیعیان و رسیدگی به امور دینی و شخصی آنان بوده است. با افزایش قدرت جنبش امل و نیز ظهور حزب الله در لبنان، از جایگاه و قدرت این مجلس کاسته شد.

محتویات

انگیزه تأسیس

هنگامی که امام موسی صدر برای سرپرستی شیعیان لبنان به این کشور مهاجرت کرد، خلأ یک نهاد رسمی و قانونی برای دفاع از حقوق شیعیان و نیز ایجاد وحدت میان آنان به وضوح نمایان بود. در آن زمان، در لبنان هر یک از طوایف طبق قانون، مجلسی مخصوص به خود داشتند که از سوی دولت به رسمیت شناخته شده و رئیس مجلس به منزله رئیس آن طایفه محسوب می‌شد. نمایندگان و رئیس این مجالس از سوی پیران هر یک از مذاهب انتخاب می‌شوند و دولت برای این نهادها، حقوق و مزایایی قائل است. مجلس اهل سنت، به نام "المجلس الاسلامی الاعلی" و مجلس دروزیان، به نام "بیت طائفه دروز" نامیده می‌شود.[۱] مارونی های لبنان نیز تشکیلات خاص خود را دارند که به نام "کسیک" معروف است. دیگر طوایف مسیحی نیز هر کدام تشکیلات مذهبی و کلیساهای خاص خود را دارند.[۲] بدین وی تلاش زیادی برای تشکیل چنین نهادی به کار بست و رایزنی‌های زیادی با شخصیت‌های سیاسی و مذهبی لبنان انجام داد.

اهداف و چشم‌اندازها

در روز انتخاب سید موسی صدر به ریاست مجلس اعلای شیعیان وی در حضور شخصیت‌های علمی، مذهبی و سیاسی لبنان، برنامه و خطوط کلی حرکت این مجلس را بدین شرح اعلام کرد:

  • اقدام به یک موضع‌گیری کامل اسلام
  • تنظیم شئوون طایفه‌ای شیعیان و بهسازی هر چه بیشتر اجتماعی و اقتصادی آنان
  • اقدام اساسی جهت عدم تفرقه میان مسلمانان و سعی در وحدت کامل آنان
  • همکاری با همه طوایف مذهبی لبنان و کوشش برای حفظ وحدت کشور
  • توجه و مراقبت نسبت به مسئولیت‌های ملی و وطنی و حفاظت از استقلال و آزادی لبنان و پاسداری از سرزمین و مرز‌ها و حدود کشور
  • مبارزه‌ای پیگیر با جهل، فقر و تخلفات و ستم اجتماعی و فساد اخلاقی
  • همراهی و پشتیبانی از مقاومت فلسطین و همکاری با دولت‌های عربی به منظور آزاد سازی سرزمین‌های غصب شده توسط رژیم اشغالگر قدس [۳]

تأسیس

مجلس اعلای شیعیان با طی مراحل قانونی در تابستان سال ۱۳۸۹ق/۱۹۸۶م با انتخاب یک هیأت شرعی ۹ نفره از علمای بزرگ شیعه و یک هیأت اجرایی ۱۲ نفره به طور رسمی و قانونی شروع به فعالیت کرد. این برای اولین بار بود که شیعیان دارای نهادی رسمی و قدرتمند شدند و بدین جهت احساس هویت کردند.[۴]

اهداف

این مجلس در واقع، نهاد و مرکزیتی بود که فعالیت‌های گوناگونی از قبیل اوقاف، دادگستری، محاکم شرعی،‌برنامه‌ریزی فرهنگی، آموزش و تربیتی آن توسط شیعیان انجام می‌گرفت. این نهاد،‌به تمامی شیعیان تعلق دارد و در آن نمایندگان به مذاکره و مشورت پرداخته و از دیدگاه‌های مشترک برای برطرف کردن معضلات شیعیان بهره می‌برند.[۵] در مجموعِ، این مجلس مسائل دینی شیعیان را مدیریت می‌کند و از منافع شیعیان لبنان دفاع می‌نماید.

ریاست

بر اساس طرح قانونی مجلس اعلای شیعیان، که به تصویب مجلس شورای ملی و رئیس جمهوری وقت لبنان رسید، رئیس این ملجس، همچون رهبران سایر گروه‌های مذهبی، از حقوق و مزایای قانونی برخوردار است. همچنین، رئیس این مجلس، تشکیلات مجلس و به طور کلی همه شئون شیعیان را زیر چتر رهبری خود قرار می‌دهد.

از این رو، در تاریخ ۲۳ می ۱۹۶۹[۶] امام موسی صدر به عنوان نخستین رئیس مجلس شیعیان انتخاب گردید. طبق قانون تأسیس مجلس، مدت این ریاست ۶ سال بود اما باتوجه به اینکه ریاست مجالس گروه‌های دیگر مذهبی، مادام العمر بود در تاریخ ۲۹ مارس ۱۹۷۳[۷] به اتفاق آراء هیأت رئیسه مجلس، ریاست این مجلس تا سن ۶۵ سالگی سید موسی صدر واگذار شد.[۸]

پس از ناپدید شدن امام موسی صدر در سال ۱۹۷۸م، شیخ محمد مهدی شمس‌الدین ریاست این شورا را بر عهده گرفت[۹] و در ۱۳۷۲شمسی به طور رسمی به عنوان رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان انتخاب شد.[۱۰] پس از درگذشت وی در سال ۱۳۷۹ش شیخ عبدالامیر قبلان که در دوره ریاست شیخ مهدی شمس الدین نائب رئیس مجلس اعلای شیعیان لبنان بود زعامت این مجلس را برعهده گرفت. در عین حال مجلس اعلای شیعیان لبنان پس از شمس الدین به صورت رسمی رئیس بعدی را اعلام نکرد و شیخ قبلان در مقام نائب رئیس، رهبری مجلس اعلای شیعیان را برعهده دارد.[۱۱]

جایگاه

این مجلس که رسیدگی به امور دینی و احوال شخصی شیعیان این کشور را برعهده دارد، از همان جایگاه "دار الافتاء" در بین اهل سنت و "بکرکی" در مارونیت و "مشیخة العقل" نزد دروزیان برخوردار بود. در شرایط حاضر، مجلس اعلا در بُعد رسمی، متولی امور مربوط به شیعیان است و در بُعد غیر رسمی، علما، تشکل‌ها و برخی جریان‌های بانفوذ و اعتبار در بین شیعیان، این کارها را سرپرستی می‌کنند.[۱۲]

پس از چند سال، حضور سیاسی حزب الله و جنبش امل در صحنه سیاسی لبنان، موجب کاهش اهمیت مجلس اعلا در میان شیعیان شده است.[۱۳]

منابع مالی

منابع مالی این مجلس،‌ از دو طریق تامین می‌شود:

ارکان مجلس اعلای شیعیان

مجلس اعلای شیعیان از سه رکن اصلی تشکیل شده است:

  • مجمع عمومی
  • هیأت اجرایی سی و یک نفره
  • هیأت شرعی دوازده نفره[۱۵]

مراکز و موسسات وابسته

لوگوی سازمان تبلیغات دینی وابسته به مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان

مجلس اعلای شیعیان لبنان، مراکز و موسساتی را تحت پوشش دارد که خدمات متنوعی ارائه می‌دهند. این مراکز و موسسات عبارتند از:

  • سازمان تبلیغات دینی.[۱۶]
  • جمعیت خیریه فرهنگی
  • آموزشکده فنی اسلامی
  • مدرسه الضحی
  • مرکز نیکوکاری حضرت خدیجه
  • مجتمع آموزشی-تربیتی الغدیر در بقاع
  • دانشگاه اسلامی در خلده
  • مسجد امام صادق(ع) در منطقه شتیلای بیروت
  • هنرستان فنی بیروت
  • مجتمع خدماتی- درمانی
  • جمعیت خیریه حضرت زینب(س)

ریاست تمامی این موسسات به استثنای سازمان تبلیغات دینی، با ابراهیم شمس‌الدین فرزند سید محمد مهدی شمس‌الدین است.[۱۷]

پانویس

  1. نشریه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد، ش۸، پائیز ۱۳۵۲، ص۳۷۴
  2. لبنان، آرش نورآقایی و ماندانا علیزاده، ص۱۰۹
  3. مجله مکتب اسلام، سال۲۵، ش۷، ص۵۹
  4. درس‌هایی از مکتب اسلام، سال چهل و سوم، ش۱۲، اسفند ۱۳۸۲، ص۳۹
  5. کتاب ماه دین، ش۵۵، اردیبهشت ۱۳۸۱، ص۶
  6. ۲ خرداد ۱۳۴۸ش/ ۶ ربیع الاول ۱۳۸۹ق
  7. ۹ فروردین ۱۳۵۲ش/ ۲۴ صفر ۱۳۹۳
  8. درس‌هایی از مکتب اسلام، سال بیست و پنجم، ش۷، مهر ۱۳۶۴، ص۵۸-۵۹
  9. وانی، علی، مفاخر اسلام، ج۴، ص۳۶۳. انتشارات امیرکبیر، تهران، ۱۳۶۴ش.
  10. پایگاه مؤسسه فرهنگی تحقیقاتی امام موسی صدر
  11. پایگاه رسمی مجلس اعلای شیعیان لبنان
  12. لبنان، آرش نورآقایی و ماندانا علیزاده، ص۱۰۹
  13. شیعیان لبنان، نوری، ص۱۷۹
  14. تاریخ، جامعه و سیاست، ص۹۸
  15. روز شمار تأسیس مجلس اعلای اسلامی شیعیان لبنان، پایگاه خبری امام صدر نیوز.
  16. پایگاه اینترنتی سازمان تبلیغات دینی
  17. تاریخ، جامعه و سیاست، ص۹۸

منابع

  • پیشوایی، مهدی، درس‌هایی از مکتب اسلام، سال بیست و پنجم، ش۷، مهر ۱۳۶۴، "چگونگی تأسیس مجلس اعلای شیعیان".
  • نوری، داود، شیعیان لبنان، وضعیت سیاسی- اجتماعی پس از انقلاب اسلامی ایران، با راهنمائی محمود نقی زاده داوری، قم، انتشارات شیعه شناسی، ۱۳۸۹.
  • اصفهانی، عبدالله، کتاب ماه دین، ش۵۵، اردیبهشت ۱۳۸۱، "یادی از آیة الله شیخ محمد مهدی شمس الدین".
  • نورآقایی، آرش، علیزاده، ماندانا، لبنان، تهران، شرکت سهامی کتاب جیبی، ۱۳۸۷.
  • لبنان، تاریخ، جامعه و سیاست در سال‌های ۷۲-۷۶، مرکز الاستشارات و البحوث، تهران،‌ اندیشه سازان نور، ۱۳۸۸.
  • مجله مکتب اسلام، سال۲۵، ش۷.
  • واعظ زاده خراسانی، محمد، نشریه دانشکده الهیات و معارف اسلامی مشهد، ش۸، پائیز ۱۳۵۲، "گزارشی از لبنان".