باز کردن منو اصلی

ويکی شيعه β

لکهنو

(تغییرمسیر از لکنهو)
نقشه لکهنو.png
اطلاعات کلی
کشور هندوستان
استان اوترا پرادش
جمعیت کل ۲٬۷۵۰٬۴۴۷ نفر
نام محلی لکنو
زبان هندی، اردو
ادیان اسلام، هندوئیسم
اطلاعات تاریخی
وقایع مهم تشکیل حکومت شیعی، اشغال شهر توسط انگلستان
اماکن
قبرستان‌ها حسینیه غفران مآب
حوزه علمیه سلطان المدارس، مدرسه ناظمیه، مشارع الشرایع، مدرسة الواعظین
حسینیه‌ها امام‌باره آصفی، امام‌باره چوتا

لَکّهنو یا لَکهنور، (به اردو: لکهنؤ) (به انگلیسی: Lucknow) مرکز ایالت اوتار پرادش هندوستان و از مراکز شیعه است. مرکز حکومت اوده، ابتدا در فیض‌آباد هند و بعدها به لکهنو منتقل می‌شود. لکهنو را سرزمین خاندان علمی و اجتهادی شیعه در هند می‌دانند، از جمله خاندان‌ صاحب عبقات و غفران مآب. بعد از تصرف لکهنو توسط انگلیسی‌ها و رواج علوم مختلف به وسیله آنها، علمای شیعه برای کم رنگ نشدن علوم اسلامی در این منطقه تصمیم به تأسیس حوزه‌های علمیه مختلفی از جمله حوزه علمیه سلطان المدارس گرفتند. یکی از مهم‌ترین کتابخانه‌های شیعه به نام ناصریه در این شهر قرار دارد. مراسم ایام محرم در امام‌باره آصفی این شهر از مراسم‌های مشهور است.

محتویات

معرفی و تاریخچه

لکهنو[یادداشت ۱] یا لکهنور، پایتخت ایالت اوتار پرادش در هندوستان و از مراکز شیعه است.[۱] این شهر در سال ۱۱۸۸ق پایتخت حکومت شیعی اَوَده بود.[۲] پس از انقراض حکومت‌های شیعه قطب شاهیان و عادلشاهیان در سال ۱۰۹۸ق توسط امپراتور گورکانی اورنگ زیب، حکومت شیعه اوده در شمال هند به قدرت رسید[۳] که پس از شهر فیض آباد لکهنو را پایتخت خود قرار دادند.

پیش از تأسیس پاکستان‌، مراکز اصلی آموزش علوم شیعی در دهلی، رامپور، امروهه، سند و لکهنو قرار داشتند. مساجد، حسینیه‌ها و منازل استادان پایگاه اصلی تدریس علوم اسلامی بود و مدارس به‌سبک کنونی آن در آن روزگار کمتر وجود داشت.[۴] نقل کرده‌اند که در عصر حکومت سلاطین شیعی اوده، لکهنو به مهم‌ترین مرکز علمی شیعیان شبه قاره تبدیل شد.[۵]

در سال ۱۲۷۳ق آخرین سلطان اوده از سوی ارتش انگلیس برکنار شد و ارتش انگلیس با اشغال نظامی شهر لکهنو واجدعلی شاه را دستگیر و وی را با اعضای خانواده‌اش به شهر کلکته، مقر حکومتی کمپانی هند شرقی بریتانیا، تبعید کرد.[۶] در پی این اتفاق سلطان العلماء، فتوای مبازره با ارتش بریتانیا را داد که پس از چند مرحله مقابله مردم با ارتش، در نهایت، ارتش انگلستان پیروز می‌شود.[۷]

شخصیت‌ها

لکهنو را به سبب وجود خاندان‌های شیعی، سرزمین خاندان علم و اجتهاد شیعه در هند می‌دانند.[۸] از این خاندان‌ها می‌توان به خاندان صاحب عبقات و خاندان غفران مآب اشاره کرد.[۹]

سنگ قبر سید دلدار علی در حسینیه غفران مآب

بسیاری از این شخصیت‌ها در نجف و کربلا تحصیل کرد‌ه‌اند و بعدها به هند و شهر لکهنو بازگشتند.[۱۰]

سید محمد قلی موسوی هندی (۱۱۸۸-۱۲۶۸ق) متولد کنتور، از متکلمان لکهنو و مؤسس کتابخانه معروف به ناصریه بوده است.[۱۱] حدود ۲۰ جلد کتاب از او بر جای مانده است که معروف‌ترین آنها کتاب تشیید المطاعن در رد باب دهم از کتاب تحفه اثنا عشریه عبدالعزیز دهلوی است.[۱۲]

سید دلدار علی نقوی سبزواری معروف به غفران مآب، متولد ۱۱۶۶ق است. او را از احیاگران تشیع در شبه قاره هند و اولین کسی بود که در هند ادعای اجتهاد و مردم را به نماز جمعه و جماعت دعوت کرد.[۱۳] اجداد دلدار علی، همانند بسیاری از خاندان سادات، بعد از حملات مغولان به خراسان، زادگاه خود خراسان را ترک کردند و در مناطق اطراف لکهنو ساکن و در آنجا ماندگار شدند.[۱۴]

تصویر سید علی نقی نقوی لکهنویی

سیدعلی نقوی در سال ۱۳۳۲ق در لکهنو به دنیا آمد. نقل می‌کنند، او در سنین جوانی به اجتهاد رسید و آثار متعددی در حوزه‌های علوم اسلامی نگاشته است. او شاگرد میرزای نایینی، آقا ضیاء عراقی، سید ابوالحسن اصفهانی و دیگر علمای کربلا و نجف بوده است. آقا بزرگ تهرانی و سید حسن صدر، او را علامه پژوهشگر نامیده‌اند.[۱۵]

میرحامدحسین فرزند سید محمدقلی موسوی نیشابوری هندی از متکلمان و عالمان شیعه در میروت از توابع دهلی است.[۱۶]

مفتی میر محمّد عباس موسوی جزایری شوشتری، متولد ربیع الاول ۱۲۲۴ق و از نوادگان سید نعمت‌الله جزایری، صاحب الانوار النعمانیه، بود. او منصب قاضی القضاتی را بر عهده داشت.[۱۷]

ابراهیم لکهنویی، متولد لکهنو و از فقهای لکهنو و عهده‌دار امور دینی مردم آن شهر بود. او از طرف سلطان واحد علی شاه، آخرین سلطان شیعه لکهنو، به سید العلماء ملقب شد.[۱۸]

مراکز مهم شیعی

امام‌باره آصفی شهر لکهنو

امام‌باره آصفی

اِمام‌باره بناهایی در سرزمین هند است که شیعیان برای برگزاری مراسم در ماه محرم، در آنها گرد می‌آیند. امام‌باره بزرگ لکهنو به نام آصفیه و امام‌باره کوچک آن از مهم‌ترین حسینه‌های شیعی‌اند.[۱۹] بعد از انتقال پایتخت به لکهنو با تلاش حاکمان و علمای شیعه و ایرانی، این شهر به مرکز عزاداری‌های باشکوه در مناسبت‌های مختلف مذهبی تبدیل شد. نقل است که نواب آصف الدوله، برای ترویج مراسم عزاداری مبالغ بسیاری هزینه می‌کرد؛ از جمله در مراسم عزاداری ماه محرم از سوی دولت همه ساله بیش از ششصد هزار روپیه هزینه می‌شد.[۲۰]
حسینیه غفران مآب در شهر لکهنو
یکی دیگر از مکان‌های مذهبی لکهنو، حسینیه غفران مآب است. این حسینیه محل دفن علمای شهر لکهنو از جمله سید دلدار علی بوده است.[۲۱]

کتابخانه‌ها

مؤسس این کتابخانه، سید محمد قلی موسوی هندی پدر میرحامد حسین بوده است. این کتابخانه بعدها به دست فرزند میرحامد،ناصر حسین، اداره شد و پس از مرگ ناصر حسین این کتابخانه معروف به ناصریه گشت.[۲۲] کتابخانه ناصریه، حدود ۴۵۰۰۰ کتاب خطی و چاپی نفیس فارسی و عربی دارد.[۲۳]
تابلوی ورودی کتابخانه ناصریه
علامه امینی به جهت اهمیت این کتابخانه، به لکهنو سفر کرد و حدود ۴۰۰۰ نسخه خطی آن را نسخه‌برداری کرد.[۲۴]
  • کتابخانه ممتاز العلماء

کتابخانه ممتاز العلماء،‌ متعلق به محمدتقی بن سید حسین بن سید دلدار علی است. این کتابخانه با حدود دو هزار نسخه خطی از مهم‌ترین کتابخانه‌های لکهنو و یکی از کتابخانه‌های مهم هندوستان است.[۲۵]

  • کتابخانه‌ مدرسه‌ الواعظین

کتابخانه مدرسه الواعظین، مشتمل بر ۲۰۰۰۰ کتاب چاپی و حدود ۱۵۰۰ نسخه خطی است.[۲۶]

حوزه‌های علمیه

پس از سلطه انگلیسی‌ها بر هند و فروپاشی حکومت شیعی اوده ۱۲۷۳ق، افکار و علوم جدید غربی در هند رواج یافت و علما برای مقابله با آن و همچنین دفاع از دانش و مکتب تشیع،
تصویر ورودی حوزه علمیه مدرسه الواعظین
حوزه سلطان المدارس را به تلاش مولانا سید ابوالحسن چند سال بعد و مدرسه ناظمیه و مشارع الشرایع را به‌تشویق ایشان و میرزا محمد عباس علی خان در سال ۱۳۰۸ق و مدرسه الواعظین را به‌ سرپرستی نجم‌العلماء در سال ۱۳۳۸ق در لکهنو تأسیس کردند.[۲۷] گفته‌اند این سه مدرسه، نقش محوری در آموزش و پژوهش علوم اسلامی در هند ایفا کردند.[۲۸] در مدارس علمیه لکهنو، علوم نقلی و عقلی تا سطح اجتهاد تدریس می‌شد.[۲۹]

از دیگر مدارس لکهنو می‌توان به مدرسه تنظیم المکاتب، مدرسه امام‌باره غفران مآب و جامعه الزهراء ویژه زنان، اشاره کرد.[۳۰]

آثار علمی شیعیان

تصویر کتاب عبقات الانوار میرحامد حسین

بنا بر نقل پژوهشگران، وضعیت پژوهش در زمان حضور دولت شیعی در لکهنو به حد مطلوبی رسیده بود.[۳۱] کتاب عبقات الانوار نوشته میر حامد حسین هندی در کلام و عقاید،[۳۲] کتاب لوامع التنزیل (سید علی حائری)، تفسیر روایج القرآن (مفتی محمد عباس) و تفاسیر سوره‌های متعدد قرآن توسط سید العلماء حسین بن دلدار علی در تفسیر و آثار بیست و شش‌گانه مولانا دلدار علی، آثار فرزندان مولانا دلدار علی، آثار متعدد علی حائری از جمله کتاب غایه المقصود (۴ جلد در عقاید)، ۱۲۵ جلد اثر علمی و ادبی از مفتی عباس، سه جلد کتاب حدیقه الاسلام از محمد حسین محقق هندی و ۱۴ اثر دیگر او، بیان‌کننده رشد تحقیق در آن دوره است.[۳۳]

زوال علمی لکهنو

وضعیت مناسبی از آموزش و پژوهش در لکهنو گزارش کرده‌اند و تا پیش از استقلال پاکستان ۱۹۴۷م، شیعیان این کشور تحت تأثیر مکتب علمی لکهنو بودند که برخی آموزه‌های آنها همسویی زیادی با گرایش‌های صوفیانه داشت.[۳۴] پس از استقلال پاکستان و گرایش روحانیت آن کشور به حوزه علمیه نجف و سپس قم و مشهد، گرایش‌های صوفیانه به‌‌تدریج، کم‌رنگ‌تر و ابعاد عملی مناسک دینی، اجتماعی و سیاسی آن مورد توجه بیشتری قرار گرفت.[۳۵] در نیمه دوم قرن بیستم لکهنو از شهرت و پیش‌تازی بازماند. این رکود هم‌زمان با استقلال پاکستان از هند و مهاجرت جمعیت زیادی از شیعیان هند به پاکستان بود. در این دوره حکومت انگلیس و سپس هندوهای هند، عرصه را بر مسلمانان از جمله شیعیان تنگ کردند.[۳۶]

جستارهای وابسته

پانویس

  1. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۲۵.
  2. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۹۸.
  3. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۹۷.
  4. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۱.
  5. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۱.
  6. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۱۰۶.
  7. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۱۰۶.
  8. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۶.
  9. خواجه پیری، «خاندان عبقات و اقدامات ایشان در حفظ تراث اسلامی»
  10. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۶.
  11. انصاری قمی، «شخصیت‌شناسی علامه سید محمدقلی موسوی لکهنوی»، ص۲۰۲.
  12. میرشریفی، هندوستانی که من دیدم، ۱۳۸۷ش، ص۲۱۶.
  13. رحمان علی، تحفة الفُضَلاء، ۱۳۹۱ش، ص۸۴.
  14. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۱۰۱.
  15. صدر، تکمله امل الآمل،‌ دار الاضواء، ص۴۴.
  16. میرشریفی، هندوستانی که من دیدم، ۱۳۸۷ش، ص۲۱۶.
  17. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۱۰۱.
  18. امین، اعیان الشیعه، ۱۴۰۳ق، ج۲، ص۲۰۵.
  19. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۶.
  20. ضابط، «نقش علمای مهاجر ایرانی در ترویج تشیع در لکهنوی هند»، ص۱۰۰.
  21. زیدی، «نقش سید دلدار علی نقوی در گرایش شیعیان شبه قاره هند به مسلک اصولی»، ص۲۲۱.
  22. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۱۶.
  23. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۶۳.
  24. جمعی از پژوهشگران، مجموعه مقالات هند، ۱۳۹۲ش، ص۱۶.
  25. حسینی، فهرست نسخه‌های خطی ممتاز العلماء، ۱۳۸۵ش، ص۷.
  26. صدرائی خویی، «نسخه‌های خطی مدرسه الواعظین لکهنو»
  27. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۲.
  28. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۲.
  29. عارفی، شیعیان پاکستان،۱۳۸۵ش، ص۲۴۳.
  30. صدرائی خویی، «نسخه‌های خطی مدرسه الواعظین لکهنو»
  31. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  32. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  33. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  34. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  35. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  36. عارفی، شیعیان پاکستان، ۱۳۸۵ش، ص۲۴۴.
  1. در زبان اردو بعضی حروف دو حرفی (مرکب) وجود دارد که با یک صدای جدید غیر تک حرفی، خوانده می‌شوند.در اینجا حرف کاف و هاء مرکب بوده و با هم یک صدا را تشکیل می‌دهند و هاء در این کلمه به مانند زبان فارسی نیست

منابع